محمد بيومي مهران ( مترجم : سيد محمد راستگو )
162
بررسى تاريخى قصص قرآن ( فارسى )
بسيارى از داستانها و آداب و آيينهاى مصريان را خواند و چنان كه در انجيل آمده ، با همهء حكمتها و دانشهاى مصريان آشنا شد . به هر روى هر چه بوده ، ما از زندگى موسى از آغاز تا جوانى چندان چيزى نمىدانيم ، اما به گمان بسيار او در دستگاه فرعون پست و پايگاهى درخور داشته است و دور نيست كه از فرماندهان سپاه فرعون بوده باشد . « 1 » به گفتهء سيد قطب ، قرآن كريم روند داستان موسى را پس از زاده شدن و رفتن به كاخ فرعون ، رها كرده و دربارهء سالهاى درازى كه او تا جوان و برومند شدن ، سپرى كرده بود خاموش مانده و چيزى نگفته است ، از اين روى ما نمىدانيم كه پس از بازگرداندن او به مادرش براى شيردادن به او چه پيش آمده و دوران بارورى او در كاخ فرعون چگونه سپرى شده و در اين روزگار پيوند او با مادرش چگونه بوده و بعد از آن كه جوان و برومند گشت در كاخ فرعون يا بيرون از آن چه كاره بوده و چه پست و پايگاهى داشته است . و او كه به گفتهء قرآن نظر كردهء خدا بوده و زير نگاه او بارور مىشده ، در ميان فرعونيان و كاهنان دربار از ديدگاه ايمان و باور دينى چگونه است ؟ دربارهء هيچ يك از اينها قرآن سخنى نگفته است و پس از گزارش زاده شدن و رفتن به كاخ فرعون ، يكسره پردهء دوم زندگى او را از آن گاه كه جوانى برومند و توانا گشته و خداوند به او حكمت و علم بخشيده و پاداش نيكوكارانش داده پى گرفته است : « و چون موسى به بلوغ و برنايى رسيد و برومند و برازنده شد ، حكمت و دانش به او بخشيديم كه نيكوكاران را اين گونه پاداش مىدهيم » « 2 » . در اين آيه « بلغ اشده » نشانگر بلوغ و برنايى و برومندى جسمانى است و « استوى ، نشانگر پختگى و رسيدگى عقلانى و روانى ؛ و آدميان بيشتر در سى سالگى به اين پايهها مىرسند . آيا موسى تا چنين سن و سالى در خانهء فرعون بوده است و به عنوان پسر خواندهء او و همسرش در كنار آنها مىزيسته است ؟ با او كه بىگمان روح و روانى پاك و پيراسته داشته و نظر كردهء خدا بوده است ، زندگى در دربار و آميزش با درباريان را با آن همه تباهىهايى كه به همراه داشته ، برنمىتافته و نمىتوانسته است خود در آن جا در ناز و نوش ، سر برد و مردم خويش را در چنگ آزار ، آسيب ، بردگى ، بيگارى ، ستم و سياهى گرفتار ببيند ، به ويژه كه مادرش بايد او را مىشناخت كه
--> ( 1 ) . عهد جديد ، اعمال رسولان ، 7 : 22 ، احمد عبد الحميد يوسف ، همان ، 92 - 93 ؛ نيز : Whiston , The Life and Works of Flavius Josephous ، 957 ، p . 77 F . Josephus , Book II . Chapter . XI . ( 2 ) . « وَ لَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَ اسْتَوى آتَيْناهُ حُكْماً وَ عِلْماً وَ كَذلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ » ( سورهء قصص ، آيهء 14 ) .