پيشين ، بىدرنگ پس از بيرون آمدن از دريا و رهايى از مرگ و نابودى بوده است ، و از اين برمىآيد كه ايمان به خدا با لايه‌هاى قلب آنان نياميخته و در ذهن و ضمير آنان جايگير نشده و مانند يك درخت پاك ، ميوهء پاك نداده است و اگر سخن موسى را پاسخ گفته و با او همراه شده بودند ، از اين روى بوده كه پيشوايى و رهبرى او را پذيرفته بوده‌اند ، نه اين كه به خدايى كه او را آفريده است ايمان آورده باشند . « 1 » از اين جاست كه چيزى نمىگذرد كه اسرائيليان پس از بىدينى و بت‌پرستى نخستين ، بار ديگر به بىدينى و بت‌پرستى رو مىكنند ، آن هم پرستش گوساله ، كه داستانش هم در تورات « 2 » و هم در قرآن « 3 » آمده است ، و بىگمان اين گوساله‌پرستى آنان نيز بىاثرپذيرى از آيين مصريان نيست ، چرا كه گوساله‌پرستى در مصر بسيار ريشه‌دار و ديرينه است و پيشينهء آن به روزگار نخستين سلسله مىرسد . « 4 » بدين‌گونه ريشه‌هاى بت‌پرستى هم چنان در دل و جان اسرائيليان پايدار ماند ، حتى پس از آن كه دريا بر آنان شكافته شد ، و پس از آن كه به سلامت به خشكى رسيدند و پس از آن كه خداوند بر آنان منّت نهاد و منّ و سلوى روزيشان كرد و پس از آن كه از موسى آب خواستند و او عصا بر سنگ كوبيد و دوازده چشمهء آب بر آنان پديدار كرد - براى هر يك از دوازده گروه آنان يك چشمه - و پس از آن كه دين تازه‌اى بر آنان فرود آمد و از پرستش معبودى جز خداوند زنهارشان داد ، آرى پس از همهء اين‌ها و با اين كه موسى پيامبرشان در ميانشان بود ، چه زود از راه راست روى گرداندند و به بيراهگى افتادند و خداى يكتا را ناسپاسى كردند و كفر ورزيدند و گوسالهء زرينى را كه خود ساختند ، به خدايى گرفتند ، سجده‌اش كردند و قربانى پيش كشش نمودند و گفتند : « اى اسرائيل ! اين خدايان تو مىباشند كه تو را از زمين مصر بيرون آوردند » . « 5 » و همين شيوهء گوساله پرستى را بعدها نيز در روزگار فرمانرواى اسرائيلى « يربعام » اول ( 922 - 901 ق . م ) و بىدرنگ پس از مرگ سليمان ( ع ) در سال 922 پيش از ميلاد ، پيش گرفتند . « 6 »

--> ( 1 ) . عبد الرحيم قودة ، من معارف القرآن ، 193 - 194 . ( 2 ) . سفر خروج ، 32 : 1 - 28 . ( 3 ) . سوره‌هاى : بقره ، آيه‌هاى 51 ، 54 ، 92 ، 93 ؛ نساء ، آيهء 153 ؛ اعراف ، آيه‌هاى 148 - 152 ؛ طه ، آيه‌هاى 83 - 89 . ( 4 ) . W . B . E . Mery , ArchaicEgypt ، 1963 ، p . 124 . ( 5 ) . سفر خروج ، 32 : 8 . ( 6 ) . سفر اول پادشاهان ، 12 : 25 - 32 ؛ سفر هوشع ، 8 : 5 - 6 .