از ديرباز مسئلهء اعجاز قرآن مرا به خود مشغول داشته است ، بىآنكه بر اساس تصميمى قبلى بدين سمت رفته باشم ؛ چه ، در خلال اشتغال به تفسير بيانى و مطالعات قرآنى چنان اسرار خيره كننده‌اى از اين كتاب برايم تجلى كرد كه نظرم را به موضع عرب اصيل در برابر معجزه قرآن در عصر بعثت جلب كرد و مرا به سوى تلاشى منسجم و با برنامهء خاص براى فهم اين راز متوجه ساخت كه چگونه و چرا در شرايطى كه قرآن آنان را به ميدان اين مبارزه خوانده بود كه سوره‌اى همانند سوره‌هاى اين كتاب بياورند و در حالى كه زبان عربى هم زبان اين كتاب و هم زبان آنان بود و بيان و بلاغت نيز بسان آبى روان در گفتار آنان و بر زبانشان جريان مىيافت از آوردن سوره‌اى همانند آن ناتوان مانده بودند ؟ بىترديد ، آنان چنان اسرارى در اعجاز بيانى قرآن ديده بودند كه آنان را از هر تلاشى براى آوردن واژه‌اى كه بتواند جايگزين واژه‌اى از قرآن شود و يا براى آوردن آيه‌اى جز بر آن گونه كه در بيان و بلاغت كتاب اعجاز وجود داشت نوميد ساخته بود . اين نوشتار تلاش و مطالعه‌اى است كه امروز متواضعانه آن را در زمينهء فهم اعجاز قرآن تقديم مىدارم و در آن هيچ كدام از تلاشهاى سلف صالح در خدمت كتاب اسلام را ، در زمينه‌هاى مختلف تفسير و اعراب و بلاغت ، انكار نمىكنم ، بلكه اين تلاشها نشانه‌هايى راهگشا براى گام نهادن در طريقى در اختيارم نهاده است كه در آن ، حركت خود را از همان نقطه كه سلف آخرين گامهايشان را در آن نهاده بودند آغاز مىكنم . با اين اطمينان كه قرآن همچنان در گستره زمان و مكان ، چونان چشمه‌اى سرشار و پرفيض براى عالمان و علوم عربى و اسلامى خواهد ماند . . . و با اين يقين كه ، چون نسلهاى پس از ما از همان نقطه‌اى كه ما آخرين گام خويش را در آن نهاده‌ايم آغاز كنند اسرار خيره كنندهء ديگرى از كتاب الهى بر آنان تجلّى خواهد كرد كه ما نتوانسته‌ايم بدانها راه يابيم . اين نوشتار ، در ريختارى كه امروز تقديم مىدارم ، در بردارندهء خلاصه‌اى است از اسرار بيانى قرآن كه آنها را در التفسير البيانى « 1 » و در پژوهشهايى قرآنى « 2 » كه قبلا منتشر شده خاطر نشان ساخته‌ام ، و همچنين در بردارندهء خلاصه‌اى است از مقاله‌هايى كه در كنگرهء مستشرقان در هند ( به سال 1964 م ) ، كنگرهء ادباى عرب در بغداد ( 1965 م ) ، سمينار علماى اسلام در مغرب

--> ( 1 ) جلد اول و دوم اين كتاب ، به چاپ دار المعارف ، قاهره ، منتشر شده است . ( 2 ) از اين جمله است : دراسة قرآنيه ، چاپ دار المعارف ، 1969 ؛ القرآن و حرية الإرادة اتابكى لإرادة ، كويت ، 1965 ؛ القرآن و حقوق الانسان ، مغرب ، 1968 م ، كتابنا الاكبر ، چاپ دانشگاه اسلامى امّ درمان ، 1968 م .