أفلاطون آمدند ، از فهم درست اين نظريّه ناتوان مانده ، آن را نپذيرفتند ؛ بجز معلّم اوّل - أرسطو - كه در برخى از آثارش به نظريّهء مثل گرايش نشان مىدهد « 1 » ، ولى اكثرا آن را انكار مىكند . « 2 » امّا يك نكتهء قابل بحث همواره وجود داشته ودارد ، وآن اينكه آيا أفلاطون براي مثل عالمي غير از ذات الهى قائل بوده است يا نه . ملّا صدرا با نقل گفته‌هايى از أفلاطون « 3 » چنين استنباط مىكند كه مثل عين علم الهى بوده ، موجوداتى در كنار ذات خداوند نيستند تا تعدّد قدما لازم بيايد « 4 » ؛ ولى بگمان ما اگر در گفته‌هاى نقل شده از أفلاطون دقّت كنيم ، استنباط صدرا را چندان موجّه نمىيابيم . 4 . هيولا امرى است تماما بالقوّه كه بدون صورت ، هيچ تحصّلى ندارد ؛ وبنابراين : اوّلا ، با تبدّل صورتها متبدّل مىشود ، وثانيا ، وحدت آن نيز يك وحدت جنسي است نه وحدت عددي . بدينسان ، هم صور حادثند وهم موادّ ؛ وهيچ موجود قديمى در اين عالم نداريم . « 5 » 5 . تحليل وتجليل ملّا صدرا از آراء أرسطو دربارهء حدوث عالم « 6 » مبتنى بر نوشته‌هاى كتاب اثولوجيا است ؛ وهمانگونه كه پيش از اين خاطر نشان كرديم اين كتاب را مدّتها اثر أرسطو مىدانستند ، لكن محقّقان معاصر دريافتند كه اثولوجيا در واقع

--> ( 1 ) بنظر مىرسد اين نسبت به أرسطو ، همانطور كه قبلا نيز يادآور شديم ، ناشى از آن است كه مىپنداشتند كتاب اثولوجيا نوشتهء اوست ؛ امّا تحقيقات امروزى نشان داده است كه اين كتاب حاوي آراء افلوطين است كه با نظريّات أفلاطون قرابت دارد . ( رك : همين رساله ، ص 61 ، پ 6 . ) ( 2 ) رك : همين رساله ، ص 180 - 181 . ( 3 ) رك : همين رساله ، ص 178 - 179 . ( 4 ) رك : همين رساله ، ص 181 - 182 . ( 5 ) رك : همين رساله ، ص 184 . ( 6 ) رك : همين رساله ، ص 197 - 216 .