از كتاب تهافت التّهافت را به پاسخگويى به ايرادهاى غزّالى در باب قدم عالم اختصاص مىدهد . « 1 » از سوى ديگر ، ابن غيلان ( متوفّى 576 - 582 ق ) شاگرد أبو العبّاس لوكرى ( متوفّى 517 ق ؟ ) - كه أو شاگرد بهمنيار ( متوفّى 458 ق ) است - در ردّ آراء ابن سينا ( متوفّى 428 ق ) در رسالهء الحكومة في حجج المثبتين للماضي مبدأ زمانيّا كتاب حدوث العالم را تأليف مىكند . « 2 » همچنين ، جلال الدّين دوانى ( متوفّى 908 ق ؟ ) در رسالهء أنموذج العلوم - كه در آن ده مسألهء نمونه از ده علم مختلف را بيان كرده است - به شرح مبسوطي دربارهء مسألهء « حدوث عالم » - از علم أصول دين - مىپردازد كه بيش از نيمى از آن رساله را در برمىگيرد . « 3 » وسرانجام ، نوبت به صدر المتألّهين شيرازي مىرسد تا با نگاشتن رساله‌اى مستقلّ دربارهء « حدوث عالم » وتبيين آن بر پايهء مباني ويژهء خويش ، اهمّيّت وجايگاه ممتاز آن را در حكمت متعاليه نشان دهد . * * * اين مقدّمه بعنوان پژوهشنامهء انتقادى مصحّح ، در سه بخش اصلى فرآهم آمده است : در بخش نخست ، نگاهى داريم كوتاه به ريشه‌هاى مسألهء « حدوث جهان » وتأمّلى بر چهرهء ممتاز آن در مكتب صدر المتألّهين . در بخش ميانى ، تلاش كرده‌ايم به تحليل وتبيين مطالب مطرح شده در رسالهء حدوث صدر المتألّهين بپردازيم ، ودر مواضع مناسب نيز پاى نقد ومقايسه را به ميان بكشانيم .

--> ( 1 ) رك : ابن رشد ، تهافت التّهافت ، تحقيق سليمان دنيا ، القاهرة ، دار المعارف ، 1969 م ، ص 59 - 213 . ( 2 ) رك : إسماعيل واعظ جوادى ، حدوث وقدم ، تهران ، انتشارات دانشگاه تهران ، 1347 ش ، ص 3 . ( 3 ) رك : جلال الدّين محمّد الدّوانيّ ، « أنموذج العلوم » ، ثلاث رسائل ، تحقيق احمد تويسركانى ، مشهد ، بنياد پژوهشهاى اسلامى آستان قدس رضوى ، 1411 ق ، ص 284 - 319 .