صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )

مقدمه 30

كسر أصنام الجاهلية

پيشرفت دانش وارغنون نو ، با دقّت ومهارت ، بتهاى ناداني بشر را ، كه بعقيدهء وى مانع پيشرفت علم وفلسفه هستند ، شناساند وبا جرأت وصراحت به شكستن آنها پرداخت ؛ هشدار داد كه تا اين بتها ، يعنى آرا وعقايد نادرست از ذهنها زدوده نشود علم وفلسفه پيشرفتى نخواهد كرد « 1 » . صدرا هم در اين رساله با دقّت وامانت به شناساندن بتهاى جهل وناداني زمان وجامعهء خود همّت مىگمارد وتأكيد مىكند ، تا اين عقايد خرافي ونادرست ، كه نشانه‌هاى جهل ومكر وفريبند شكسته واز دلها سترده نشود ، حقيقت دين وعرفان راستين آشكار نمىشود . محتوى : گفتنى است با اينكه نام رساله بديع ونوظهور است ، ولى محتوايش كهنه وديرينه است ودر آن سخن تازه ومطلب جديدى كه در آثار اسلاف صدرا نيامده باشد به چشم نمىخورد . در آينده ، آنجا كه دربارهء منابع رساله سخن مىگوئيم مطلب روشن خواهد شد . پايه وأساس كار صدرا در اين رساله انتقاد از صوفيان دروغين است ، كه در تاريخ فرهنگ اسلامى سابقه‌اى ديرينه دارد . ما مىدانيم كه نه تنها مخالفان تصوّف ، بلكه عارفان وصوفيان بزرگ عالم اسلام وحاميان آنها هم ، در هر فرصتى وبهر مناسبتى بدان اهتمام ورزيده‌اند ، كه حتى از نقل مجمل گفته‌هاى ايشان رساله‌اى مفصّل پديد خواهد آمد . براي نمونه ، أبو القاسم قشيرى ( متوفّاى 465 ه . ق ) در اين مقام با تأسّف مىنويسد : « پس بدانيد - رحمكم اللّه - كه خداوندان حقيقت از اين طايفه پيشتر برفتند واندر زمانهء ما از آن طايفه نماند مگر اثر ايشان ؛ واندرين معنى ، شاعر مىگويد : أمّا الخيام فإنّها كخيامهم * وأرى نساء الحيّ غير نسائها

--> ( 1 ) أحوال وآثار وآراء فرانسيس بيكن ، تأليف نگارنده ، صص 107 ، 117 .