متأثّر از افرادى مانند : أبو البركات بغدادي « 1 » ؛ شرف الدّين محمد مسعودى « 2 » - كه قبل از فخر رازي ظاهرا كتاب « المباحث والشّكوك والشّبه على الإشارات » را در ردّ بر ابن سينا نوشته است « 3 » - وأبو الفتح محمد بن عبد الكريم شهرستانى « 4 » - كه علاوة بر « مصارعة الفلاسفة » در « المناهج والبيانات » نيز بر ابن سينا خرده گرفته - بوده است . بعلاوة أو بعضي از اين ايرادات را از كتابهاى خود شيخ الرّئيس مانند « شفاء » و « المباحثات » وغيره استفاده كرده است ، به اين معنا كه خود شيخ گاهى در ضمن مباحث ايراداتى را بر خود وارد كرده واز آنها پاسخ داده است ، ولى فخر رازي اشكال را طرح كرده ولى به جواب آن اشاره‌اى نكرده است . نمونه‌هائى از اين موارد را در مباحث آينده خواهيم ديد . بررسى مهمترين نقدهاى امام فخر رازي بحث از همهء مسائلي كه فخر رازي در آنها بر ابن سينا خرده گرفته از عهدهء اين مقدّمه بيرون است امّا شايسته است به بررسى مهمترين نقد واعتراضهائى كه أو در كتاب « شرح إشارات » بر مهمترين موضوعات وقواعد فلسفي وارد كرده است ، وپاسخهايى كه خواجة وديگران از آن اعتراضها داده‌اند بپردازيم : 1 - تشكيك در اثبات وجود هيولا حكماى مشّاء بر اثبات تركيب جسم طبيعي از هيولا وصورت جسميّة دو برهان اقامه كرده‌اند كه يكى به نام برهان « فصل ووصل » وديگرى به نام برهان « قوّة وفعل » معروف است . ابن سينا هر دو برهان را در الهيّات « شفاء » « 5 » توضيح داده ولى در كتاب « إشارات » به بيان برهان « فصل ووصل » اكتفا نموده است . و

--> ( 1 ) - ر . ك : خواجة نصير الدّين طوسي ؛ « شرح إشارات » ؛ ج 2 ؛ ص 221 و 379 وج 3 ؛ ص 249 ؛ وشمس الدين محمد شهرزورى ؛ « نزهة الأرواح وروضة الأفراح » ؛ ص 395 وژرژ قنواتى ؛ « مقاله فخر الدّين رازي » در دائرة المعارف اسلام ؛ چاپ دوّم . ( 2 ) - ر . ك : « شرح إشارات » ، خواجة طوسي ؛ ج 2 ؛ ص 71 و 303 و 321 . ( 3 ) - يحيى مهدوى ؛ « فهرست مصنّفات ابن سينا » ؛ ص 36 . ( 4 ) - ر . ك : « شرح إشارات » ، خواجة طوسي ؛ ج 3 ؛ ص 262 . ( 5 ) - ر . ك : « شفاء » ، الهيّات ، فصل دوّم از مقاله دوّم ؛ چاپ مصر 1960 م ؛ ص 8 - 66 ؛ وصدر المتألّهين محمد بن إبراهيم صدر الدّين شيرازي ، « تعليقات بر الهيّات شفا » ؛ چاپ سنگى ، تهران 1303 ه ؛ ص 9 - 58 .