فخر الدين الرازي

مقدمه 39

شرح الاشارات والتنبيهات

روش تصحيح كتاب : براي تصحيح بخش منطق اين كتاب فقط توانستيم از نسخه‌هاى خطّى شماره 1847 ، 5285 ، 5212 كتابخانه مجلس شوراى اسلامى ، 8841 كتابخانه آستان قدس رضوى ، 38 ج كتابخانهء دانشكدهء الهيّات دانشگاه تهران ، 1889 كتابخانه خدابخش در شهر پتنهء هند استفاده كنيم ، وباقي نسخه‌هائى كه در اختيار داشتيم فاقد بخش منطق بودند ، وبنابراين تصحيح بخش منطق اين كتاب بر أساس شش نسخه خطّى به انجام رسيد كه در ميان اين نسخه‌ها نسخهء 1847 كتابخانه مجلس شوراى اسلامى نسخه‌اى كامل ، خوانا وكم غلط است وچنانچه متذكر شديم بخش منطق آن توسط مرحوم محمد طاهر تنكابني مقابله وتصحيح شده است . به علاوة بخش حكمت اين نسخه با نسخهء شماره 689 كتابخانه آستان قدس رضوى كه نسخه‌اى قديمى ، متقن ومعتبر است ، ولى متأسّفانه فاقد بخش منطق مىباشد ، هماهنگى كامل داشته واز طرف آن تأييد مىشود . بنابراين در كار تصحيح كتاب اين نسخه را بر ساير نسخه‌ها ترجيح داده واز روى آن استنساخ كرديم . امّا چون اين نسخه با وجود مرجّحاتى كه دارد نسخه‌اى قديمى وخالى از اشتباه هم نيست ، نتوانستيم آن را به طور مطلق به عنوان نسخهء أساس قرار دهيم ، وبنابراين شيوهء تصحيح انتقادى را برگزيديم . يعنى در مواردى كه كاتبان نسخه‌ها در ضبط كلمات اتّفاق رأى داشتند اجماع آنها را محترم شمرديم ، ودر مواردى كه با هم اختلاف داشتند با در نظر گرفتن عواملي از قبيل : درجهء اعتبار ووثاقت نسخه‌اى نسبت به نسخهء ديگر ، استقامت تعبير ، وضوح معنى وهماهنگى با سبك بيان مؤلّف ، در ترجيح نسخه‌اى بر نسخهء ديگر وانتخاب كلمات متن وگزين كردن نسخه بدل‌ها سعى وتلاش خود را مبذول داشتيم ، واميدواريم با همهء نقص‌ها وكمبودهائى كه با آن مواجه بوده‌ايم توانسته باشيم متنى صحيح وقابل اعتماد ونزديك به آنچه مورد نظر مؤلّف بوده است ارائه كنيم . امّا در مورد متن كتاب « الإشارات والتنبيهات » يعنى عبارت‌هاى ابن سينا لازم به ذكر است كه نسخه‌هاى مورد اعتماد ما به جز نسخه شماره 5212 كتابخانه مجلس شوراى اسلامى فقط أوائل عبارات شيخ الرّئيس را در آغاز هر فصل آورده وبه دنباله آن با عبارت « إلى آخره » اشاره كرده‌اند ، وبنابراين فاقد عبارات متن مىباشند . براي تكميل استفاده خوانندگان محترم تصميم گرفتيم عبارات متن را به طور كامل در آغاز هر فصل بياوريم وبراي وصول به اين مقصود چاره‌اى نداشتيم جز آنكه عبارات ابن سينا كه در نسخه شماره 5212 به طور كامل آمده است را با عبارات ايشان كه در ساير نسخه‌ها در لابلاى شرح آمده است وبا نسخه تصحيح شدهء كتاب « إشارات » به اهتمام أستاذ محمود شهابى چاپ دانشگاه تهران ، ونسخه‌هاى چاپى شرح إشارات خواجة نصير الدّين طوسي چاپ مصر به تصحيح سليمان دنيا وچاپ إيران