فخر الدين الرازي
مقدمه 78
منطق الملخص
افزوده است . نگارندهء اين سطور وحدت زبان را نيز به منزلهء وحدت دهم مورد تأكيد قرار مىدهد . عدهاى مانند أستاذ شهابى وحدتها را تا دوازده مورد بر شمردهاند وفراتر از آن هم مىدانند ( رهبر خرد ، ص 214 - 218 ) . شرايطى كه مرحوم شهابى برمىشمارد ، به وحدتهاى نهگانه قابل ارجاع است . فخر رازي سخنگوى نظريهء حداقل گرايانه است وشرايط را به سه امر ودر الانارات به دو امر برمىگرداند . ارجاع وحدتها به يك وحدت نيز نظريهء منسوب به فارابى است . أستاذ شهابى ، اين انتساب را رد مىكند . در مقام داورى بين دو نظري حداكثرى وحداقلى مىتوان هر دو را قابل قبول خواند ، زيرا در روى آورد نظري ، ارجاع فروع به أصول واخذ موضع حداقلى أولى وآثر است ودر روى آورد كاربردى ودر جهت پيشگيرى از ايهام تناقض تكثير مواضع شايستهتر است ( طوسي ، تعديل المعيار ، ص 181 ) . منطق موجهات فخر رازي در مباحث موجهات ، تحليل جهات ، عكس ونقيض موجهات ومختلطات نوآوريهاى فراوانى دارد . خواجهء طوسي تسميهء وصفى ودوام وصفى به مشروطه وعرفيه را از يادگارهاى فخر رازي مىداند ( شرح إشارات ، ج 1 ، ص 165 ) . براي پرهيز از اطاله بحث خلاصهء آراء فخر در منطق موجهات را در جدولهاى پيوستى نشان مىدهيم . فهرست جدول به شرح زير است . يك - موجهات بسيط دو - موجهات مركب