فخر الدين الرازي

مقدمه 44

منطق الملخص

بر مبناى فخر رازي ملاك بداهت تصور بساطت است ؛ زيرا بر مبناى وى بايد ملاكى را به ميان آورد كه بداهت همهء تصورات را نشان دهد . اين نكته را نيز نمىتوان انكار كرد كه التزام به ديدگاه حداقل گرايانه در ملاك بداهت تصديقي وحصر بديهي در أولى مستلزم اخذ موضع حداقل گرايانه در ملاك بداهت تصورى است وبا بديهي انگارى تصورات مندرج در قضاياى حسى ناسازگار مىباشد . بديهي انگارى همهء تصورات دومين أصل نزد منطق‌دانان در بنيان نهادن دانش منطق وبيان وجه حاجت به آن ، شامل دو گزارهء جزئي ( وجودي ) است : برخى از معلومات ( تصورى وتصديق ) بديهي وبىنياز اكتساب است وبرخى ديگر محتاج اكتساب است . آنان اين دو گزارهء جزئي ( وجودي ) را از نفى دو گزارهء كلى - « همهء معلومات ما بديهىاند » و « همه معلومات ما نظرىاند » - به دست مىآورند . فخر رازي در الملخّص ، الرسالة الكمالية والمباحث المشرقية با همين شيوه طرح بحث مىكند . وى در بيان وجه حاجت به منطق نوعي استدلال مركب طرح مىكند كه به روش درختى چنين قابل ترسيم است :