فخر الدين الرازي

مقدمه 32

منطق الملخص

آراء منطقي فخر رازي فهرست آثار فخر رازي ، نشان مىدهد كه وى در بسيارى از دانشهاى روزگار خود اثرى پرداخته ومداقه‌اى به ميان آورده است . در اين ميان ، آراء وى در فلسفه ، كلام وتفسير بيش از ديگر ديدگاههاى أو مورد توجه فخر رازي شناسان واقع شده است ودر اين مقام تك نگاره‌ها ومقالات متعددى نوشته‌اند ؛ اما در خصوص آراء منطقي وى ، گزارش كامل وتحليلي كه ديدگاههاى أو را در غالب آثارش به صورت مقايسه‌اى وانتقادى ارائه كند ، وجود ندارد وگفتار حاضر از نخستين گامها در اين مسير است . آراء منطقي فخر رازي قرنها پس از وى بويژه در سده‌هاى هفتم تا يازدهم ، موضوع نقد ، رد واثبات قرار گرفت وكمتر كتاب منطقي نسبت به آنها بىموضع بود . ملاصدرا بر حسب آمار فهرست موضوعي أسفار ، قريب به صد وبيست مورد به آراء فخر پرداخته است . ( ميرى وعلمي ، 142 - 148 ) با اين همه ، آراء منطقي وى هنوز سخت مورد غفلت واقع شده است : بىرونقى منطق پژوهى وعدم اقبال به پژوهش در تاريخ منطق ، تحت الشعاع قرار گرفتن آراء منطقي وى به وسيلهء آراء كلامي وفلسفىاش ، دو سبب عام است ؛ اما دليل عمده آن بخش الهيات شرح فخر بر إشارات بو على است . بخش منطق الانارات وبخش طبيعيات والهيات آن ، دو تصوير متخالف از موضع فخر رازي نسبت به ابن سينا ارائه مىدهد . بخش دوم همانگونه كه خواجة طوسي اشاره مىكند ، قلم كسى است كه به نام شرح ، در مقام جرح ورديّه نويسى وخرده‌گيرى بر بو على برآمده است وكمتر مسأله‌اى از كتاب مورد نقد ومناقشهء أو قرار نمىگيرد . بر حسب اين بخش از الانارات - كه بيش