خود مىساختند ، براي آنها مقرّرى تعيين مىكردند ، أسباب معاش آنها را فرآهم مىآوردند ، در اجراى بسيارى از احكام همچون حدود واخذ ماليات و . . . آنها را مبسوط اليد مىگذاشتند ، اكرامشان مىكردند در برابرشان رفتارى متواضعانه داشتند وآنها را نايب امام معصوم مىدانستند . آن گونه كه در منابع تاريخي آمده است از ميان سلاطين صفوى شاه عبّاس در اين گونه رفتار سرآمد بود . نقل است كه « دربارهء شيخ لطف اللّه بن عبد الكريم عاملي كه به تازگى از جبل لبنان فرا رسيده بود ، احترامها ملحوظ داشت ، وبراي پيشنمازى أو وبه نام وى مسجد مشهور أصفهان را بنا كرد ومقرّرى وراتبهء خاصّ در نظر گرفت . » « 1 » اين گونه رفتارها كه يا در منظر تودهء مردم انجام مىگرفت ويا به نحوى همگان از آن مطّلع مىشدند ، باعث شده بود كه بسيارى بدوا با انگيزه‌هاى مادّى به فراگيرى علوم ديني راغب وشايق شوند . 5 . ركود دانشهاى عقلي : اقبال شاهان صفوى به نشر وگسترش معارف ديني باعث شد تا بسيارى از آنان كه توان نگارش داشتند ، دست به قلم برده وبه تأليف وترجمه پردازند ؛ برخى نيز به فرمان شاه وقت پيرامون موضوعي خاصّ قلم زدند ويا متون خاصّ را ترجمه كردند . آنچه كه در اين دوره كاملا مشهود است غلبهء علوم نقلي وركود دانشهاى عقلي است . چه گرايش شاهان صفوى به سوى تاريخ اسلام ، روايات مأثوره ، مسائل فقهى ، هنر وأدبيات بود . از اين رو بيشتر آثار بر جاى مانده از اين دوره پيرامون تاريخ معصومان عليهم السّلام ، گردآورى روايات أهل بيت عليهم السّلام - همچون دائرة المعارف روايى بحار الأنوار اثر ماندگار علّامه مجلسي - مسائل فقهى ، تفسير وعلوم قرآني ، ادعيه ، شرح دواوين - بويژه در عهد شاهانى چون شاه عبّاس كه خود قريحه شاعرى داشتند - هنر بويژه نقّاشى و . . . بود . در اين دوره اخباريگرى وحكمت ستيزى رواج داشت . حكمت مساوق با كفر و

--> ( 1 ) . تاريخ أدبيات إيران ، ج 1 / 5 ، صص 178 - 179 .