پيشگفتار به نام آن كه جان را فكرت آموخت * چراغ دل به نور جان برافروخت بىترديد ملاك غنا و اصالت يك فرهنگ و آنچه آن را در شمار فرهنگهاى پيشرو قرار مىدهد ، پيشينهء پربار ، وجود انديشمندان و هنرمندان در شاخه‌هاى گوناگون دانش و هنر ، و آثار بر جاى مانده از ايشان است . ايران اسلامى داراى يكى از كهن‌ترين و درخشان‌ترين فرهنگهاى بشرى است . حتّى پيش از آنكه فرهنگ إيراني در اثر تلاقى با اسلام پربارتر شود ، تاريخ شاهد كمال و پويايى فرهنگ با طراوت إيراني در عرصه‌هاى گوناگون بود . به اذعان مورّخان پس از نضج گرفتن اسلام و نفوذ آن در شرق و غرب عالم ، جامعهء اسلامى از افكار ، انديشه‌ها و رهاوردهاى انديشمندان إيراني تأثير پذيرفت ؛ آنها را در خود هضم كرد و بدانها صبغهء دينى و روح الهى داد ؛ و شخصيتهاى بزرگى را پروراند كه هر يك در رشد و بالندگى انديشه و خرد ، نقش مهمّى داشتند و در تاريخ علم هماره از آنان با عظمت ياد مىشود . فرزانگان و ستارگانى چون : فارابى ، ابن سينا ، خواجه نصير الدين طوسى ، غياث الدين دشتكى ، جلال الدين دوانى ، فخر رازى ، زكرياى رازى ، غزالى ، ابن مسكويه ، سهروردى ، مير داماد ، ملّا رجبعلى تبريزى و صدر المتألّهين شيرازى .