خاص داشتند « 1 » . هم چنين نبايد از سهم اسماعيليان در ترويج آموزه‌هاى فلسفي أو غافل بود ؛ هر چند كه پرداختن به اين مطلب از عهدهء اين مقدّمه خارج است ومجالي ديگر مىطلبد . 3 - 3 . در اين ميان ، با سقوط دستگاه خلافت عبّاسى به دست مغولان وبه يارى شيعيانى چون ابن علقمى ، براي رشد انديشه‌هاى فلسفي ، كلامي ، عرفانى ، وحتّى فقهى ، فضايى مناسب ايجاد شد « 2 » . پس بىدليل نيست كه در نيمهء دوّم سدهء هفتم هجرى ، با موجى از شرح‌هاى نگاشته بر آثار سهروردى رو به رو مىشويم ؛ هم چون شرح تلويحات ابن كمونة ، شرح حكمة الاشراق از شهرزورى وقطب الدّين شيرازي ، حيات النفوس إسماعيل بن محمّد ريزى و . . . . 4 - 3 . گفتنى است كه مراجعه به اين شرح‌ها از گرايش‌هاى دوگانهء مؤلّفان آنها در برخورد با آراء شيخ اشراق خبر مىدهد وطيفى را برمىنمايد كه در يك سوى آن به اشراق در معناى خسروانىاش توجه شده ودر سوى ديگرش از اشراق در معناى اثولوجيايى آن پيروى مىشود ؛ البتة همراه با ملحوظ داشتن برخى آموزه‌هاى مشّائى « 3 » .

--> ( 1 ) . محمّد على أبو ريان ، مباني فلسفهء اشراق از ديدگاه سهروردى ، ترجمهء محمّد على شيخ ، تهران ، 1372 ش ، ص 46 . Henry Corbin , OE UVRES PHILoSOPHIQUES ET MYSTIQUES DE SOHRAWARDI , Tome I , oP . cit , P . 21 . ( 2 ) . نك : محمّد كريمى زنجانى أصل ، « نصير الدّين طوسي وورطهء دو مدّعا » ، جشن‌نامهء أستاذ شهريارى ، به كوشش پرويز رجبى ، تهران ، در دست انتشار . ( 3 ) . چنان كه حيات النفوس ريزى چنين است ؛ وحتّى درّة التّاج قطب الدّين شيرازي را نيز مىتوان در اين زمينه بررسيد . نك : محمّد كريمى زنجانى الأصل ، « حيات النفوس » دايرة المعارف تشيّع ، پيشين ، ج 6 ، تهران ، 1376 ، صص 585 - 586 ؛ همو ، « درّة التّاج » ، همان جا ، پيشين ، ج 7 ، صص 469 - 471 .