21 - 1 . در واقع ، ناآگاهى از مكتب‌هاى فلسفي إيراني در سده‌هاى متأخّر اسلامى ، در آثار محقّقانى كه به آراء برخى حكماء متأخر إيراني توجه نشان داده‌اند نيز آشكار است ؛ چنان كه فضل الرّحمن در همان آغاز اثر نگاشته‌اش دربارهء ملا صدرا مىنويسد : « در مورد وجود مكتب مهمى از فلسفهء اشراقي در زمان ظهور ملا صدرا ، شواهدى موجود نيست . هم چنين ، در مورد وجود يك سنّت عرفانى پيش از عهد ملا صدرا ، شواهد ملموسى وجود ندارد ؛ هر چند كه شمارى از ادعاها وسخنان عارفانهء قالبى ، به علّت رسوخ برخى آموزه‌هاى عرفانى در فلسفه ، رواج يافته بود » « 1 » . 22 - 1 . گفتنى است كه شمارى از محقّقان إيراني نيز ، گويا همگام با آراء شرق‌شناسانى از سنخ نامبردگان ، پاسخ گويى به غزالى در شرق عالم اسلام را منكر شده‌اند ؛ چنان كه محمّد خوانسارى در ويژه‌نامهء نهصدمين سال درگذشت أو نوشته است : « بر خلاف ابن رشد اندلسى كه كتاب تهافت التهافت را در ردّ غزالى پرداخته . . . حكماى ما چندان پاپيچ غزالى در

--> ( 1 ) . Fazlur Rahman , The PhilosoPhy of Mulla Sadra , New York , 1975 , P . l . براي نقد اين اثر نك : غلام رضا اعوانى ، « نقد ومعرفى كتاب فلسفهء ملا صدرا » ، فصلنامهء جاويدان خرد ، سال سوّم ، شمارهء دوّم ، پاييز 1356 ش ، صص 83 - 96 .