طبيعي آنها را روشن وآشكار ساخته‌اند . ابن سينا در طبيعي شفاء ( م 1 ف 1 ص چاپ سنگى ) وابن رشد در آغاز تلخيص طبيعي به پيروى از آغاز طبيعي أرسطو از آنچه نزد ما شناخته‌تر است در برابر آنچه كه نزد طبيعت روشن‌تر است ياد كرده‌اند . جمال الدين محمد خوانسارى در حاشيهء طبيعي شفاء ( ص 1 و 2 ) سخن أو را روشن مىدارد واز اينكه پيشها گفتهء أو را درست در نيافته است ودربارهء أو أدب بجا نياورده است پشيمان است . أرسطو در جدل ( 6 : 6 , 1 , 71 b 541 ) از روش آپورماتيك ياد كرده وگفته كه ما از برابر نهادن چند برهان ناسازگار به شك مىافتيم واگر براي دو چيز استدلال كنيم ودليلها را از هر دو سوى برابر بينيم دو دله مىشويم ونمىدانيم كه چه بكنيم ( تريكو 2 : 96 ) پس شك يا آپورى برابر شدن با دو انديشهء ناسازگار است يا چند برهان يكسان در پاسخ يك مسأله ( هاملين 233 - الهى تريكو ص 120 چاپ دوم ) . ابن سينا در الهى شفاء ( 8 : 2 ص 233 ) از شكوك ودر جدل شفاء ( م 5 ف 3 ص 267 ) وابن رشد در جدل ( 6 : 9 ص 610 چاپ 1982 ) از برابرى انديشه‌ها وشك در آنها واز همانندى قياسهاى دو سويه ياد كرده‌اند ، ابن رشد در همان جدل ( 1 : 10 ص 511 ) گفته است كه جدلى آنست كه درستى آن خود بخود نزد همگان روشن نباشد بلكه بيشتر دران شك كنند وآن هم از اينجاست كه گواهيها با هم ناسازگار باشند يا گواهى در كار نباشد ، يا قياسها با هم ويا با گواهى نسازند يا آوردن قياس دشوار باشد ( جدل أرسطو b 401 ( أو در جاى ديگر ( 1 : 14 ص 516 ) مىگويد كه ما با يارى پانزده قانون كه أرسطو ( 5 a 601 ) آورده است مىتوانيم نام مشترك را بازشناسيم . پيوند دفترهاى متافيزيك با يكديگر بگفتهء راس دفترهاى الهى أرسطو هر يك رسا وتام نيستند وروى هم رفته از دفترهاى جداگانه‌اى فرآهم آمده وبرخى از آنها هم پاره وبخشي كوچك از دفترى به شمار مىآيند ودشوار است كه ما دربارهء چگونگى وپيوستگى آنها در نگارش وپيش وپسى آنها سخنى روشن بگوييم . پيوستگى اين دفترها در آموزش آنها ودر انديشه‌اى كه در آنها بكار رفته است وبازگشت هر يكى از آنها به دفتر ديگر ما را به