طبيعي ذكر مىشود علل وأسباب تامّه نيست بلكه نشان‌دهندهء آن است كه اجمالا - بر أساس مشاهده وتجربه - أسباب وعلل مادي طبيعي وجود دارد امّا براي حكيم طبيعي مقدور نيست علل وأسباب جزئيات را توضيح وشمارش كند چنان كه حكيم الهى نيز چنين قدرتى ندارد . وى در اين موضوع نيز به حكماى متأله مبنى بر انتساب امر به ربّ النوع يا مثل نوري اشاره مىكند ؛ هر چند حكيم الهى مىتواند به اجمال به تعليل هر يك از أمور طبيعي بپردازد . شهرزورى در پايان اين فصل به تحقيق در ماهيت باد واقسام وأصناف آن پرداخته است . فصل پنجم ، در باب أموري كه روى زمين پديد مىآيند در اين فصل ، علل وأسباب پيدايش موضوعاتى مثل چشمه ، قنات ، زلزله ، كوهها وچگونگى آن ، سنگى شدن كوهها ، سنگواره‌ها ، ونيز منافع كوهها مورد بحث واقع شده است . در مورد سنگواره‌ها پس از نقل كلام ابن سينا در باب سنگواره‌اى كه مشاهده كرده است ، مىگويد سه عامل در پيدايش سنگواره‌ها مؤثر بوده است : قوهء طبيعي معدنى وهوايى ، قواى روحاني واتصالات فلكى . به عبارت ديگر ، استعداد طبيعي موجود در معدنيات وهوا كه عامل طبيعي تبديل أشياء به سنگ وسنگواره شدن اشياى طبيعي است وديگر ، تأثيرى است كه از ناحيهء اتصالات فلكى نسبت به مردمى يا شهري در زمين حاصل مىشود وسه ديگر ، اثر قواى روحاني يا مثل نوري است كه ربّ النوع پديده‌هاى اين عالم‌اند . در « خاتمهء » فصل كه در باب مساكن ومزاج شهرها است ، بحث بر اين است كه چرا در بعضي از جاها امكان ساختن مسكن وايجاد شهر وتجمع جمعيت انساني وجود دارد ودر بعضي جاها نيست وهم‌چنين علت گرماى خطّ استوا وتأثيرات آن ، أسباب پيدايش حرارت در خطّ استوا وشمال وجنوب وهم‌چنين موضوع طوفان مورد بحث واقع شده است .