خلفاى عباسي ، افراد ملتهاى غير عرب به ذكر مثالب و رسواييهاى قبائل عرب نيز پرداختند و معايب هر قبيله را بر مىشمردند ، و اين امر موجب ديگرى شد براى معرفى قبائل عربي و شمردن مفاخر اعراب و شمردن مثالب غير عرب . و اينها همه موجب بسط دامنهء علم انساب و تأليف و تدوين كتاب در اين موضوع گرديد ، و علم انساب در عداد تاريخ سير و مغازي و تاريخ حوادث إسلامي درآمد . در صدر إسلام ميان هر قبيله‌يى افرادى بودند كه نسب افراد قبيلهء خود را مىدانستند . چون عصر تدوين و دورهء تأليف علوم فرا رسيد ، برخى از علماى انساب به ديدار آشنايان به نسب قبيلهء مورد نظر مىرفتند و از آنها انساب قبيلهء خودشان را مىپرسيدند ، و اين اطلاعات را جمع و تدوين مىكردند - همانطورى كه در علم لغت و شعر و ادب رفتار مىشد - و مشهورترين دانشمندان مذكور محمد و پسرش هشام كلبى بودند . اينان با دقت و كوشش فراوان ، با مراجعه به آشنايان انساب قبائل مختلف معلومات و اطلاعات خود را گسترش و بسط مىدادند و تتبع و تحقيق خود را بدينوسيله تكميل مىكردند . [ 45 ] بنابر اين توجه مردم زمان كلبى به علم انساب و رغبت علماء به فرا گرفتن آن ، اين دانشمند را به تأليف كتب عديده در اين فن برانگيخته و از اين حيث به تاريخ جهت شناسايى اعراب جاهلى و آداب و سنن ايشان خدمات ذيقيمتى انجام داده است . 141 ) كتاب انساب الخيل يا كتاب نسب فحول الخيل ، في الجاهلية و الإسلام : اين كتاب دربارهء نژاد اسبان در زمان جاهليت و إسلام تأليف شده است و هر چند در حجم خرد مىنمايد ، اما دانشى بس فراوان در بر دارد . نخستين بار اين كتاب باهتمام شادروان احمد زكى - در زمان

--> [ 45 ] بنگريد به كتاب ضحى الإسلام ، صفحات 49 - 345 .