و يا در ادب عرب نام آنها آمده است . نگارنده در اثر غور و بررسى معجم البلدان به نام اين كتاب برخوردم . ابن نديم و صفدى از آن نامى نبرده‌اند و حتى خود ياقوت هم در ارشاد الأريب ( - معجم الأدباء ) ذكرى از اين كتاب نكرده است . 131 ) كتاب انساب البلاد [ 36 ] : ياقوت در مادهء « الرهاء » از اين كتاب نام مىبرد و در تأليف معجم البلدان از آن كتاب استفاده كرده است ولى من در جاى ديگر به نام اين كتاب برنخوردم و حتى خود ياقوت در جايى كه تأليفات هشام كلبى را بر مىشمارد از اين كتاب نام نبرده است . 132 ) كتاب افتراق العرب : اين كتاب نيز مورد استفادهء ياقوت قرار گرفته و در مادهء « حجاز » مطلب از آن نقل شده است . 133 ) كتاب المغتربات : در الفهرست ( چاپ اروپا و بيروت ) نام اين كتاب « كتاب المعران » طبع شده ولى در ترجمهء فارسي همين كتاب « المغيرات » ، و در كتاب طبقات الحفاظ « كتاب المغتربات » ضبط گرديده است . احمد زكى روايت صفدى را به علت اينكه منقوط و مضبوط الحركة است أصح و أرجح دانسته است ، و ما نيز از او پيروى كرده‌ايم . ظاهرا هشام كتاب مذكور را نيز در موضوع احلاف نوشته است . 134 ) كتاب تفسير الآي الذي نزل في أقوام بأعيانهم لهشام الكلبي : اين كتاب تفسير آياتي است كه دربارهء أقوام معينى نازل گرديده است . اين كتاب را ابن نديم از هشام كلبى ، ضمن تسميهء كتب مصنفه در تفسير قرآن نام مىآورد ، ولى در جايى كه آثار وى را بر مىشمارد ذكرى از اين كتاب نياورده است .

--> [ 36 ] معجم البلدان ، 2 / 876 .