[ لو لا علىّ لما خلقت ] س 11 : در خصوص اين كه حديثى از جانب پيغمبر ( صلَّى الله عليه وآله ) نقل مىكنند كه فرمود : اگر على نمىبود من خلق نمىشدم ، وسبب وجود پيغمبر ( صلَّى الله عليه وآله ) وجود على ( عليه السّلام ) بود ، صحّت اين حديث را قلمى ، و آن چه معلوم شما است از اخبار از معنى اين كه باعث وجود پيغمبر ( صلَّى الله عليه وآله ) وجود على ( عليه السّلام ) شده است ، و اگر او نمىبود او خلق نمىشد ، قلمى شود . ج : بر سبيل اجمال حديث به اين مضمون در كتاب « سبعين » ( 1 ) كه كتابى است در آن جمع بعضى از احاديث شده ، شنيدم از عالمى كه در آنجا مذكور است ، و من خود هنوز آن كتاب را نديده ام ، بارى حديث منقول است . و به جهت بيان معنى آن مىگوييم كه : آن چه از اخبار مستفاد مىشود آن است كه خلق عالم ماديّات از آسمان و زمين و ما يتعلَّق بهما به طفيل وجود بنى نوع انسان است كه اشرف انواع اكوان است ، كه اگر غرض خلق انسان نمىبود ساير ماديّات خلق نمىشد ، وغرض از خلقت نوع انسان كه جامع جميع شئونات ونسخه اى از صحيفه ء الهيّه است معرفت پروردگار وعبادت حضرت آفريده گار است ، چنانچه در حديث قدسى وارد است كه « كنت كنزاً مخفيّا فاحببت أن اعرف ، فخلقت الخلق » يعنى : من گنجى بودم پنهان ، خواستم تا شناخته شوم ، پس آفريدم خلق را .

--> ( 1 ) تأليف مير سيد على همدانى است و در كتاب ينابيع الموده چاپ شده است .