ملا أحمد النراقي
68
رسائل ومسائل ( فارسي )
صبحان به صاد اصلًا معنى دعا و ثنا ندارد و در اذكار مستحبه بايد از قرآن و ثنا و دعا بودن بيرون نرود و اگر بيرون رود كلام خارجى خواهد بود ومبطل نماز خواهد بود اما اگر از اينها بيرون نرود اگر چه تغيير يابد صحيح است پس اگر در سبحان من دانت له السماوات والارض بالعبودية « لانت » بگويد صحيح است چه « لانت » به معنى « ذلت » است اما اگر « لانط » به طاى حطَّى بگويد مبطل است چه بىمعنى است و چون در اسلوب عرب به تغيير اعراب و تغيير مخارج مىتواند شد لفظ بىمعنى شود يا از دعا بودن خارج شود به چنين تغيير باطل مىشود پس اگر سبحان الله به كسر سين بگويد چون بىمعنى است باطل مىشود . و چون اين معلوم شد مىگوييم در لغت فارسى وملمع وتركى نيز همين قاعده جارى است بايد به نوعى باشد كه شنونده از لفظ ، معنى دعا را بفهمد وفهميدن به قرينه مقام كافى نيست به علَّت اين كه لفظ از دعا و ثنا بودن بيرون مىرود و اما همين كه از لفظ به طريقه تكلَّم فارسيان فهميده شود كافى است همين قدر كه موافق اسلوب طايفه اى از فارسيان باشد و همچنين اگر بگويد خدايا « منا » بيامرز به جاى « مرا » صحيح است و همچنين اگر بگويد خدايا من بنده توام به كسر باء بنده چون طايفه از فارسيان مىگويند به شرطى كه به قصد اصطلاح آن طايفه باشد . خلاصه آن كه بايد مفهم باشد باصطلاح المخاطب والمتكلَّم و به قصد اصطلاح آن طايفه بگويد پس هر گاه بگويد خدايا قرض مرا ادا كن ضرور نيست ضاد از مخرج معين بيرون آيد چه در تكلم فارسى فهميدن وام از قرض محتاج به مخرج ضاد نيست و اگر بگويد خداوندا بيامرز مهمد را به تبديل حاء محمد به هاء صحيح است و همچنين كرباس وصندوق ضرور نيست به كسر كاف وضم صاد باشد . اما اگر تغييرى بدهد كه موافق قاعده فارسى زبانان نباشد و تنها مفهم معنى نباشد از دعا و ثنا بودن بيرون است ومبطل است پس اگر صاحب درد دلى