و آخر جماع كند و كفاره نداده باشد يك كفاره مىدهد و آن كفاره ء بيشتر است كه يك دينار باشد . والله العالم . ( 51 ) س 51 : سابق بر اين از سركار استفتائى در خصوص غسل شده بود كه نه ارتماسى نه ترتيبى ، و غسل باطل بود ، استفتائى شده بود كه چنين مىدانستم كه غسل صحيح است و به هيچ وجه عدم صحّت به خاطرم خطور نكرده ، عبادت به آن غسل صحيح است يا نه ؟ در جواب فرموده بوديد كه : نظر به اين كه تكليف ما فوق علم نمىباشد و حق در مسأله آن است كه هر گاه كسى يقين قطعى بكند كه رأى مجتهد او در فلان مسأله چنين است به نوعى كه تشكيك نداشته باشد و خلاف آن به خاطر او خطور نكند همان چه فهميد تكليف او است و به جز از آن تكليفى ندارد ، وعبادتى كه با چنين علمى كند صحيح است ومجزى است و اگر چه فى الواقع اشتباه كرده باشد ، پس از قرار سؤال عباداتى كه با چنين غسلى شده صحيح است و آن غسل هم صحيح بوده است . والله العالم ( 1 ) ( 52 ) س 52 : در وسيلة النجاة فرموده ايد : باب سوم در بيان مطهرات ، و در اين باب چند فصل است ، فصل اول در تطهير به آب ، فصل دوم در تطهير به آفتاب ، تا مىرسد به فصل سوم در تطهير زمين : بدان كه زمين پاك مىكند زير كفش و فلان را تا مىرسد به اينجا كه مىفرماييد : در پاك شدن به برداشتن خاك وماليدن بر آنها يا به راه رفتن بر آجر يا حصير يا گياه زمين يا چوب احتمالى هست ، و احوط عدم اكتفاء به آن است ، بفرماييد كه ترك اين احوط واكتفا كردن به آنها جايز است و پاك مىشود يا نه ؟ ج : بلى جايز است اكتفا و پاك مىشود ، اما مراعات احتياط در مثل اين مقام بيشتر مطلوب است ، بيان اين آن است كه فتوايى كه گفته مىشود گاهى گفته

--> ( 1 ) ظاهراً اين سؤال بىجواب مانده و يا در نسخه هايى كه در اختيار است نوشته نشده است .