اقوال غير معصومين است . از ارزش تاريخى بهره مند است ، زيرا مخبر صادقى همچون شيخ صدوق در متجاوز از يكهزار سا ل پيش در شهرهاى بزرگ آن روزگار همچون حجاز و عراق وهمدان ورى ونيشابور وبخارا وفرغانه به تفحص پرداخته و احاديث واخبارى را كه در آن روزگار در جهان اسلام منتشر بوده ضبط كرده و براى ما گزارش كرده است . فى الواقع اگر شيخ صدوق عليه الرحمه بعضى از اين احاديث و اخبار را در كتاب خود نقل نمى كرد امروزه اهل تحقيق وبررسى او وجود آنها محروم بودند . به عنوان مثال مى توان به داستان مفصل وآموزندهء بلوهر وبوذاسف اشاره كرد كه اول بار آن را شيخ صدوق در كتاب كمال الدين گزارش كرده است مى گويند اين داستان وكليله ودمنه وسند بادنامه ونامهء تنسر را بر زويهء حكيم از هندى به پارسى ساسانى بر گردانده است ( فرهنگ ايران زمين ج 26 ) و در قرون اوليهء اسلامى كه بسيارى از كتب پهلوى كه حاوى مطالب تاريخى وادبى و حكم ومواعظ وعهود و مسائل علمى بود به عربى در آمد وكتاب بلوهر وبوذاسف از آن جمله است ( تاريخ ادبيات ايران 1 / 119 و 168 ) . اين داستان به اكثر زبانهاى اروپايى نيز ترجمه شده است ومأخذ ومصدر تمامى روايات اين داستان ، كتاب كمال الدين و تمام النعمه تأليف ابو بايويه ابو جعفر محمد بن على قمى معروف به شيخ صدوق ومتوفاى 381 ه ق است كه آن را از محمد بن زكرياى رازى طبيب وفيلسوف شهير نقل كرده است ( الادب الفارسى 150 و 151 ) . ترجمه وتصحيح كتاب گرچه مترجم را در اين مقام سخن بسيار است ليك به ذكر نكتهء ضرورى اكتفا مىشود . 1 پيشنهاد ترجمه وتصحيح اين كتاب توسط استاد محترم جناب آقاى على اكبر غفارى حفظه الله صورت پذيرفته و اينجانب كه حدود سى سال است با ايشان مرتبط بوده وهمواره خدمات علمى ودينى معظم له را به ديدهء احترام نگريسته ام از آن استقبال كرده وبدان مشغول شدم . 2 ترجمهء كتاب بر اساس نسخهء مصحح ايشان است كه آن را در سال 1390 هجرى به طبع رسانيده اند . آن كتاب با نسخه هاى متعدد خطى مقابله گرديده و