سوى أو بشتابيد ، اگر چه با چهار دست وپا رفتن روى برف باشد " ( 1 ) ممكن است از قول امام صادق ( عليه السلام ) كه فرمود " ناگزير از آذربايجان بوده وچيزى در مقابل آن ايستادگى نمىكند " چنين استفاده شود كه منظور جنبشى است هدايت گر كه در آذربايجان ويا توسط اهالى آن به پا خواهد شد كه بايد پس از آن ، منتظر نشانه هاى ظهور بود . اما از روايت زير فهميده مىشود كه ممكن است اين ماجرا در روياروئى با روسها باشد : از پيامبر ( صلى الله عليه وآله ) نقل شده كه فرمودند : " دو خروج از طرف ترك ها رخ دهد كه در يكى آذربايجان ويران ودر ديگرى كه در جزيره واقع شود . عروسان حجله نشين ، به وحشت افتند ، در آن هنگام خداوند ، مسلمانان را يارى نمايد . قرباني بزرگ خدا در ميان آنان خواهد بود " ( 2 ) اگر اين روايت را به تنهايى مورد بررسى قرار دهيم ، مىتوان گفت كه شايد اين روايت مربوط به هجوم تركان مغول به سرزمينهاى اسلامى باشد ، كه در نخستين مرحله آن ، وقتي به آذربايجان رسيدند ، آن را ويران ساختند ، وسپس در فرات مسلمانان بر آنها پيروز گشتند ودر چشمه جالوت وساير أماكن ، قرباني بزرگى در بين آنان بود . اما اگر اين روايت را كنار روايت پيشين قرار دهيم ، احتمال دارد كه منظور از ترك ها ، روس ها باشند ونخستين هجوم آنها اشغال آذربايجان قبل وبعد از جنگ جهانى دوم باشد وهجوم دوم ، هجوم به طرف " جزيره " است كه نام مكاني در حد فاصل بين عراق وسوريه نزديك منطقه قرقيسيا است . هجوم آنان به آن منطقه

--> ( 1 ) غيبت نعمانى ص 170 . ( 2 ) الملاحم والفتن ص 32 .