آتش پرستى در دين مجوس و غيره 4 . پيدايش افكار فلسفى در مقابل همهء مذاهب 5 . پيدايش نهضتهاى كلامى در اصول مذهب و غلبهء معتزله در ابتداى دولت عباسى ، پيدايش مرجئه و خوارج و عقايد خاص در باب حكومت و خلافت و همچنين پيدايش غلاة 6 . پيدايش نحله هاى فقهى و تضارب عقايد و آراء در داخل اسلام از اين جهت ( اهل حديث و اهل رأى ) 7 . پيدايش تصوف و عقايد خاص دربارهء اسلام و جهان اين پنج قسمت همه زمينهء جنگ عقايد را فراهم مىكردند ، خصوصاً با توجه به آزادى عقيده كه در آن عصر وجود داشت . 8 . هجوم فرهنگهاى مختلف يونانى ، ايرانى ، مصرى ، هندى و غيره 9 . به طور كلى نشاط علمى و تحقيقى و ارزش كتاب و كتابخانه و دانش و سواد داشتن 10 . تدوين حديث و پيدايش محدثين و مفسرين و جنگ عقايد در اين جهت ( عباسيين مصلحت ديدند كه در مسئلهء خلافت ، رأى عامه را بپذيرند نه رأى شيعه را . ) 18 . اما بحث از جنبهء سياست و اجتماع و قرار گرفتن نژادها در برابر يكديگر : در سال 129 نهضت سياه جامگان از خراسان ( ناحيهء مرو ) آغاز شد و به واسطهء سستى اوضاع امويها و جنگهاى داخلى در ظرف سه سال خلافت اموى را منقرض كرد . امويان از زمان خلافت عثمان كه ابوسفيان در خانهء عثمان گفت : تلقّفوها تلقّف الكرة . . . عنصر نژاد را وارد اسلام كردند و بزرگترين خيانت را مرتكب شدند . خاندان على طرفدار مساوات اسلامى بودند و قضاياى على عليه السلام كه در كتاب خدمات متقابل اسلام و ايران نقل كرده‌ايم از قبيل سخنانى كه به اشعث قيس گفت ، سخنى كه در جواب متظلمان ايرانى گفت و حمايتى كه از مظلوميت هرمزان كرد و امثال اينها