تنها فكر درخشان آنها دموكراسى بود در باب خلافت . و . سرايت عقايد و روحيهء خوارج در ساير مذاهب و بحث اينكه آنها در عين انقراض هنوز هستند ، و مسئلهء شعار و چهارچوبها از يك طرف و روحها و محتويها از طرف ديگر ، و اينكه روح تسنن حسن ظن به اكابر است و روح تشيع تقدم اصول بر شخصيتها و روح خارجيگرى جمود و تعصب جاهلانه و تنگ نظرى است . ز . توصيف على از آنها ح . درسهايى كه از جريان خوارج بايد گرفت : اول . رفتار على با آنها دموكرات منشانه بود . دوم . عقيدهء على دربارهء آنها سوم . درسى در باب امر به معروف و نهى از منكر چهارم . افرادى كه تربيت اصيل اسلامى نيافته‌اند حق مداخله در حكومت اسلامى و مسائل اساسى اسلامى ندارند . براى همهء مطالب بالا ، رجوع شود به ورقه هاى خوارج . 4 . بحث ديگر ما دربارهء نيروى جاذبهء على است . چنان كه گفتيم على يك شخصيت دو نيرويى است و هر دو جهت در او نيرومند است ، هم دوست ساز است و هم دشمن ساز . تاريخ گواهى مىدهد كه قرنها ( و هنوز ) نيروى دوست سازى و دشمن سازى على حكومت مىكند . مقدمه اى بحث كنم و آن اين است : ما در مقدمهء كتاب محمد خاتم پيامبران بحثى دربارهء دعوتها كرده‌ايم كه دعوتهايى كه در ميان بشر صورت گرفته و اثر گذاشته و جامعه را به سويى كشانده ، از لحاظ شعاع اثر يكسان نيست بعضىها يك بعدى است و بعضى دو بعدى و بعضى شعاع تأثير سه بعدى داشته‌اند . دعوتهاى سه بعدى مخصوص پيامبران است . اكنون مىگوييم جاذبه هاى افراد نيز از لحاظ تأثير همينطور است شخصيتهايى كه داراى نقاط مثبت روحى بوده‌اند شعاع تأثير