صنعت تكليف را عوض كند ، بلكه يكى اين است كه مردم به واسطهء عدم استعداد درك دستورهاى كلى ثابت ناچار بايد به آنها دستورهاى جزئى و موقت داد كه نسخ مىشود . ديگر اينكه بعضى دستورها مثل ربا موضوعش موجود نيست كه حكم او گفته شود ، و تحت اصل كلى هم نمىتوان گفت . ديگر اينكه قدرت اجتهاد در كار نبود كه بتوانند با درك روح احكام ، آنها را با زمان تطبيق دهند . 6 . راجع به نبوتهاى غير تشريعى در واقع بايد گفت آنها مأمور دعوت و ابلاغ آثار محوشده بودند ( 1 ) و ضمناً در حكم مجتهدين بودند ، هركدام در هر محيطى يك موضوع بالخصوص را تبليغ مىكرد : شعيب راجع به تطفيف يقه پاره مىكرد ، لوط راجع به عمل همجنس بازى ، صالح راجع به وضع خاص دنياپرستى قوم خود كه مصانع و كارگاهها . . . وقتى كه نقش مىكردند ، جبار بودند . 7 . ادوار تاريخ از نظر قرآن - آيهء 213 بقره . 8 . پيدايش اختلاف ، لزوم تشريع شريعت و قانون عادله . قبلًا نبوت بوده و عبادات بوده ولى قانون اجتماعى و تشريع نبوده . آدم مشرّع نبود ، نوح مشرّع بود . از نظر قرآن ابتداى دورهء اختلاف طبقاتى دورهء نوح است . چرا اختلاف نبود ؟ چون ذخيره و مالكيت خصوصى وجود نداشت . انسان بالفطره اجتماعى است و بالفطره اختلاف پيدا مىكند . دينهاى بعد از نوح ضمناً اختلافات دينى را نيز رفع مىكردند . محال است كه غير دين و نبوت بتواند صلح و سازش واقعى ايجاد كند . 9 . تمثيل لطيف به ادوار تكامل فرضيهء سوسياليستها ( نمرهء 16 يادداشتها )

--> ( 1 ) همچنين است خشونت در دين موسى و نرمش در دين عيسى .