و باز چنان كه مىدانيم هنر منطق - به شرط مراقبت و رعايت كامل - فقط جلوگيرى از يك نوع خطاهاست يعنى خطاى در سازمان دادن به مواد و مصالح فكرى ، و به عبارت ديگر هنر منطق جلوگيرى از خطاى در صورت است نه خطاى در ماده ، و حال آنكه لااقل نيمى از خطاهاى فكرى بشر خطاهايى است كه در مواد و مصالح فكر و انديشهء بشر پيدا مىشود نه در كيفيت سازمان دادن به آنها . در تحول فكرى جديد اروپا كه به وسيلهء فرنسيس بيكن انگليسى و دكارت فرانسوى آغاز شد ، كوشش شده است كه راهى و منطقى اختراع شود كه جلو خطاى ذهن را در مواد و مصالح اوليه بگيرد . در اين زمينه كوششها به عمل آمده است ، راههاى خطاى در ماده تا حد زيادى نشان داده شده است . هرچند هنوز بشر نتوانسته آنطور كه خطاسنجى مربوط به صورت را تحت ضابط و قانون كلى درآورده خطاسنجى مربوط به مادهء فكر را تحت ضابط و قانون كلى درآورد و شايد هرگز اين جهت ميسور نباشد ، ولى همين تذكرات و نشان دادن و متذكر شدن اينكه علت اينكه بشر يك مادهء فكرى غلط را به جاى صحيح انتخاب مىكند چيست ، بدون شك در محفوظ ماندن از آن خطاها بسيار مؤثر است و اگر هم روزى ضابطهاى قطعى براى جميع علوم در اين زمينه ها كشف و اختراع شود مديون و مرهون تذكراتى است كه در اين زمينه داده شده است . قرآن كريم اول كتابى است كه راههاى خطاى دستگاه عقل و فكر بشر را نشان داده است . تذكرات قرآن كريم در اين زمينه و همچنين بيانات فلاسفهء جديد در اين موضوع و مقايسه ميان آنها بسيار جالب و جاذب است . ما در جزوهء تدريسى تاريخ فلسفهء جديد نظرات آن دانشمندان را در اين زمينه ذكر كرده‌ايم و در اين درس تذكرات قرآنى را ذكر مىكنيم . دانشجويان ، خود مىتوانند به مقايسه بپردازند .