و يا آنكه نوعى اطلاعات رمزى است كه ميان خدا و پيغمبر مبادله شده است و به زبان مخصوصى گفته شده كه فقط پيغمبر و بعد امامها مىفهمند ؟ اگر چنين بود ، در يك كتاب كه براى عموم مردم است و لااقل عموم مردم بايد از آن مطلع باشند هرچند دستور خصوصى است ، ذكر نمىشد . بعلاوه چرا ائمهء اطهار ، خود در مقام شرح چنين آياتى برآمده‌اند ؟ . 21 . بحثى دربارهء تفسير به رأى كه خيانت و ملعبه است و فرق آن با تفسير به فكر و تدبر ( 1 ) يادداشت شناخت قرآن - جلسهء دوم 1 . گرچه مىخواستم وارد بحث تحليلى و موضوعى خود شوم ولى لازم مىدانيم چند مطلب ديگر را قبلًا بحث كنيم : . الف . اساساً آيا قرآن براى شناخت است يا نه ، مثلًا براى ثواب و تلاوت است ؟ سخن مالك و سخن حنفيان كه در مقدمهء جلد 5 اصول فلسفه ذكر كرده‌ايم ، سخن اخباريين خود ما و بالاخره سرگذشت اسفانگيز اين مطلب كه تأثير عظيمى در انحطاط مسلمين داشت . برخى اساساً قرآن را لااقل در بعضى مسائل براى شناخت ندانستند ( داستان مقدمهء جلد 5 اصول فلسفه ) . برخى گفتند قرآن فقط براى شناخت پيغمبر و ائمه است . برخى در كيفيت شناخت ، جمود بر لفظ تك تك آيات كردند و عقل و حتى ارجاع بعضى آيات را به بعضى ديگر جايز نشمردند . بعضى باطنى شدند و تفسير به رأى كردند . معنى تفسير به رأى چيست ؟ تطبيق يا تفسير ؟ مسئلهء تعميم مثل شمس ، و تأويل مثل داستان ابراهيم . . . مقايسهء قرآن با وداها و با اوستا و با بعضى ديگر كتب كه جنبهء

--> ( 1 ) ر . ك : كليد فهم قرآن ، ص 52 و الميزان ، جلد 1 ، مقدمه .