همرنگ خود نشان مىدهد ، آيينهء استوانه اى شكل و يا كج و كوله چهره را به شكل موحشى مشوّه مىكند . شرط اساسى درست نمايى آيينه بىرنگ بودن آن است ، و همچنين است ذهن كه شرط اساسى درست قضاوت كردن بىرنگ بودن است . تعصب ، غرض ، هواى نفس ، عرف و عادت به ذهن رنگ مىبخشد . * ( اثارة العقل مكسوف بطوع هوى . ) * . مسلماً از اين نظر اين تشبيه بسيار عالى است . ذهن انسان چه از نظر حواس و چه از نظر فكر دچار اين نقصها نظير ملوّن بودن و كج و كوله بودن مىشود . از حس مثال مىآوريم . مولوى مىگويد : چونكه برگردى و برگردد سرت جمله را گردنده بيند منظرت . يعنى انسان وقتى كه چند بار دور خودش بچرخد - خصوصاً اگر تمرين نداشته باشد - بعد كه بايستد احساس مىكند كه همه چيز به دور او مىچرخد ، در صورتى كه هيچ چيز به دور او نمىچرخد ، او چنين خيال مىكند و حس مىكند . مولوى در داستان موسى و جادوگران مىگويد ( جلد 4 ، ص 386 ، سطر 8 ) : هركه را افعال دام و دد بود بر كريمانش گمان بد رود چون تو جزو عالمى پساى مهين كل آن را همچو خود بينى يقين چون تو برگردى و برگردت سرت خانه را گردنده بيند منظرت ور تو در كشتى روى بر يم روان ساحل يم را چو خود بينى دوان گر تو باشى تنگدل از ملحمه تنگ بينى جوّ دنيا را همه ور تو خوش باشى به كام دوستان اين جهان بنمايدت چون بوستان