مرتضى مطهري
330
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي )
ظاهراً به اين عبارت در هيچ كتاب حديثى نيست ، فقط در كتب كلاميه است . مضامين كتب حديث همانهاست كه در سنن ابوداود يا در جامع الصغير است و ظاهراً اصل مطلب همان روايت ابو رزين باشد . پرسش از اخلاء با لله بوده است ، يعنى چگونه ممكن است كه هركسى در قيامت خدا را مشاهده كند و هيچ گونه تزاحمى ميان بينندگان نباشد و آيا نشانه اى از اين جهت در مخلوقات هست يا نيست ؟ حضرت از اين نظر به ماه تشبيه مىفرمايد كه ميان بينندگان تزاحمى واقع نمىشود ، ولى بعد روات حديث در آن تصرفاتى كردهاند و متكلمين آن را به رؤيت جسمانى تشبيه كردهاند و تشبيه را از لحاظ محسوسيت و كمال وضوح گرفتهاند . از همه بالاتر اينكه مستشرق نامى مستر براون اين حديث را به اين شكل در تاريخ ادبيات ايران ، جلد اول ، صفحهء 423 آورده است : . در خبر است از پيغمبر اكرم كه فرمود : همچنان كه ماه تمام را در جنگ بدر ديدى ، روزى خداى خود را خواهى ديد . اين آقا كلمهء « ليلة البدر » را شب جنگ بدر ترجمه كرده است . اين حديث يك قلب در دست روات ، و قلب و تصرفى ديگر در دست متكلمين ، و قلب و تصرفى ديگر در دست مستشرقين پيدا كرده است تا به اين صورت درآمده و به اين حال و روز افتاده است . البته از اين نكته نبايد غافل بود كه موضوع لقاء الله و حشر موجودات الى الله و بازگشت همه به خدا مطلبى است كه قرآن كريم آن را عنوان كرده است و همين مطلب است كه كم كم از صورت عميق واقعى خود خارج شده است و به آنجاها كشيده شده است . رجوع شود به كتب حديث شيعه و تفاسير شيعه در اين باب ، از قبيل وسائل ، جلد . . . صفحه . . . سيد مرتضى در امالى بابى دارد تحت عنوان آيهء * ( وجوه يومئذ ناضرة . الى ربها ناظرة ) * .