* ( و لاتكن سبعاً ضارياً عليهم فانهم صنفان : إما اخ لك فى الدين أو نظير لك فى الخلق . ) * . 19 . مَثَل معروفى است كه مىگويد : ملَّا شدن چه آسان ، آدم شدن چه مشكل ( 1 ) . اين مثل همانطور كه از تعبيرش ( كلمهء ملَّا ) پيداست و هم از مضمونش پيداست ( زيرا در غير محيط روحانى خصوصاً محيط امروز مسئلهء آدم شدن مطرح نيست ) ، به هر حال هم از كلمهء اول جملهء اول و هم از كلمهء اول جملهء دوم پيداست كه اين مثل در محيط آخوندى پيدا شده است . ولى البته مقصود اين نيست كه عالم به علوم دينى شدن نسبت به آدم شدن آسان است ، مقصود اعم است ، يعنى عالم شدن مطلقاً از آدم شدن آسانتر است . اين هم نه از جهت اين است كه مىخواهند بگويند عالم شدن كار آسانى است ، بلكه عالم شدن را به عنوان مشكلترين كارها و يا يكى از مشكلترين كارها ذكر كرده‌اند و با آدم شدن مقايسه كرده‌اند . مقصود نشان دادن مشكلى آدم شدن است كه حتى مشكلترين كارها يعنى عالم شدن در برابر او چيز آسانى است . خليل بن احمد لغوى ، اديب معروف كه مخترع علم عروض است و مىگويند در بازار آهنگرها كه آواز پتكها و چكشها را مىشنيد به اوزان اشعار ملهم شد ، به هر حال اين آدم مىگويد : العلم لايعطيك بعضه حتى تعطيه كلَّك . پس معلوم مىشود كه عالم شدن دشوار است و در عين حال نسبت به آدم شدن آسان است . پس اديب شدن ، فقيه شدن ، حكيم شدن ، فيزيسين شدن ، مورخ شدن ، رياضيدان شدن ، مخترع و مكتشف شدن از آدم شدن آسانتر است . به همين دليل آدم كردن بشر از عالم كردن بشر مشكلتر است . آدم كردن نوعى خاص از تربيت است كه بسيار عميق است . پس ، از

--> ( 1 ) رجوع شود به دفتر 35 .