در قرآن كريم آيات زيادى هست كه در آن آيات از وجود هدايت در جماد و نبات و حيوان بحث شده ( 1 ) . در انسان انواع هدايت وجود دارد ( 2 ) . 14 . اما راه خلقت . . . ( 3 ) 15 . اما راه عقل و فلسفه . مقدمتاً بايد بگوييم راه فطرى راه كاملى بود ولى راه شخصى است . هركسى وجدان خودش براى خودش حجت است و بس . در زمينهء فطرت فقط تذكر بايد داد و بس . و اما راههاى حسى و علمى راههاى خوبى است ولى به همين اندازه كه ثابت مىكند كه عالم ماده به خودى خود قابل توجيه نيست ، بايد نيروى ديگرى در كار باشد ، و اين قدر براى اثبات خدا كافى نيست . تصورى كه همه از خدا داريم و همچنين آنچه اديان به آن دعوت كرده‌اند اين است كه مبدأ كل آفرينش خود آفريده نيست : * ( قل الله خالق كل شىء ، ليس كمثله شىء ، و له المثل الاعلى ، له الاسماء الحسنى ، هو الله الذى لا إله الَّا هو الملك القدوس السلام المؤمن المهيمن العزيز . . . قل هو الله احد ، الله الصمد . . . و لم يكن له كفواً احد . ) * . اولين صفتى كه بايد براى او ثابت كنيم قيام به ذات و وجوب وجود است كه ادلهء حسى از اثبات آنها قاصر است مگر به كمك ادلهء فلسفى از قبيل استحالهء تسلسل . سپس بايد عينيت وجود و ماهيت و عينيت صفات با ذات اثبات شود و ساير قسمتها كه راههاى حسى نسبت به همهء آنها قصور دارند . ادلهء حسى ، اثبات علم و قدرت اجمالى براى صانع عالم مىكند اما از اثبات اينكه * ( بكل شىء عليم ) * و * ( على كل شىء قدير ) * عاجز و ناتوان است . بعلاوه حداكثر اين است كه مجهولى به وجود مىآورد ، ثابت

--> ( 1 ) . رجوع شود به ورقه هاى يادداشت توحيد و خداشناسى . ( 2 ) . رجوع شود به ورقه هاى يادداشت توحيد و خداشناسى . ( 3 ) اين قسمت يادداشت نشد و دو جلسه سخنرانى شد و يك جلسه آقاى روزبه آمد و راجع به اصل بقاى ماده و انرژى توضيحاتى داد . بايد از ضبط صوت استخراج شود .