براى استمنا كننده و ابنه براى مأبون . امر عادى خرمى بخش نيست ، نيروهاى طبيعت را بسيج نمىكند ، صفا و جلا ندارد . ديگر اينكه امر طبيعى با ساير امور طبيعى هماهنگى دارد ، عامل توازن و تعادل است ( 1 ) ، بر خلاف امر عادى كه تعادل و هماهنگى را بهم مىزند ، تشويش و اضطراب ايجاد مىكند . لهذا مىبينيم كه ديندارها آرامش بيشترى دارند و بىدينان دچار اضطراب و تشويش و بيماريهاى روحى هستند . ديگر اينكه امر طبيعى قابل ريشه كن كردن نيست ( 2 ) ، مىتوان آن را مثل شاخه اى بريد اما نمىشود ريشه اش را درآورد ، از نو جوانه مىزند . لهذا مىبينيم مفهوم پرستش در عصر ما از ميان نرفته ، اگر دين را موقتاً از ميان بردند به جاى آن شخص پرستى و سمبل پرستى گذاشتند . ديگر از علايمِ اينكه دين ناشى از جهل يا ترس نيست ، مشتريان دين مىباشند . دين از افراد شريف و به قول قرآن متقين ، مردمانى كامل مىسازد . تأثير دين درست در نقطهء مقابل تأثير پول است . يكى ديگر از علايم ، عموميت است . 10 . يكى از فروع مسئلهء بالا مسئلهء لذتهاى معنوى است كه آيا اين لذتها طبيعى است از قبيل لذتى كه هركسى از موسيقى مىبرد يا ناشى از عادت است نظير لذتى كه سيگاريها از سيگار مىبرند ؟ . در باب اين لذت در خود دين اسلام سخنان زيادى رسيده ، از آن جمله در قرآن كريم : * ( و رضوان من الله اكبر ، يا ايتها النفس المطمئنة . ارجعى الى ربك راضية مرضية . فادخلى فى عبادى . و ادخلى جنتى .

--> ( 1 ) نبودنش خلأ و بىتعادلى ايجاد مىكند ، بدبينى به خلقت به وجود مىآورد ، يعنى كسرى كه در خودش وجود دارد خيال مىكند كه اين كسرى در خلقت است . چرخ كجرو نيست تو كج بينىاى دور از حقيقت . . . چرا امروز در ممالك متمدن و مرفه روز به روز بر عدد بيماران روحى و عصبى افزوده مىشود ؟ ( 2 ) واقعاً عجيب است در اين عصر كه نه پيغمبرى است و نه امامى و نه تبليغات صحيحى بلكه هزار نوع امر ناراحت كننده از ناحيهء پرچمداران دين ديده مىشود ، در عين حال اين اندازه مردم به دين اقبال دارند .