لاهورى راه عرفان را تجربهء باطنى مىنامد ) وجود عشق الهى را در جميع اشياء و از جمله انسان اثبات مىكردند ، مىگفتند : النهايات هى الرجوع الى البدايات . مىگفتند : جزءها را رويها سوى كل است بلبلان را عشق با روى گل است آنچه از دريا به دريا مىرود از همانجا كآمد آنجا مىرود . ولى امروز از طرق مطالعات تجربى و روانى ، آن را تأييد و اثبات مىكنند . از جمله كسانى كه به چنين حالت روحانى - كه مبدأ و غايتى غير از ماده و ماديات دارد - ايمان و اعتقاد دارد الكسيس كارل است ( 1 ) . در ورقه هاى دعا ) * از وى نقل كرديم كه دربارهء دعا مىگويد : دعا پرواز روح است به سوى خدا . و هم او مىگويد : . گفته‌اند كه در عمق وجدان ، شعله اى فروزان است . انسان خود را آنچنان كه هست مىبيند . از خودخواهىاش ، حرصش ، گمراهيها و كج فكرى هايش ، از غرور و نخوتش پرده برمىدارد . براى انجام تكاليف اخلاقى رام مىشود ، براى كسب خضوع فكرى اقدام مىكند و در همين هنگام سلطنت پرجلال آمرزش در برابر او پديدار مىگردد . از جملهء اين اشخاص ويليام جيمز است . وى در كتاب دين و روان مىگويد : . هرقدر انگيزه و محرك ميلهاى ما از اين عالم طبيعت سرچشمه گرفته باشد ، غالب ميلها و آرزوهاى ما از عالم ماوراء طبيعت سرچشمه گرفته ، چرا كه غالب آنها با حسابهاى

--> ( 1 ) انسان ، موجود ناشناخته