انسان حر و مختار است و چون سعادت انسان شأنيت اين را دارد كه واقع بشود و هم واقع نشود و انواع شأنيتها براى انواع تحققها دارد ، از اين رو انواع ايجابهاى تعليقى و به عبارت ديگر انواع قضاها در انسان هست ، ايجاب و قضاء اينكه اگر چنين كند چنان شود و اگر چنان كند چنين شود . از اين رو قضاها و ايجابهايى كه در عالم مادى است متعدد و قابل تغيير و تبديل است . در قرآن كريم آياتى يافت مىشود كه فقط از استناد حوادث به مشيت حق ياد مىكند و چنين مفهوم مىشود كه انسان صد در صد محكوم سرنوشت است ، مثل آياتى كه در ضمن اشكال ذكر شد ، و آياتى هم هست كه از استناد حوادث به انسان و اراده و صفات روحى و معنوى او ياد مىكند و قضاء الهى را تابع مىشمارد و بالاخره انسان را حاكم بر سرنوشت و تغيير دهندهء سرنوشت خود مىداند مانند آيهء * ( ان الله لايغير ما بقوم حتى يغيروا ما بانفسهم ) * و مطلق آياتى كه مىفرمايد چون مردمى ظلم كردند ما چنين كرديم و چون توبه كردند ما چنان كرديم ، مثل آيهء : آيات مربوطه ، ر . ك : ص 222 و ص 233 : * ( و ضرب الله مثلًا قرية كانت امنة مطمئنة يأتيها رزقها رغداً من كل مكان فكفرت بانعم الله فأذاقها الله لباس الجوع و الخوف بما كانوا يصنعون . ) * . و در مقابل ، آيهء 98 از سورهء يونس : . * ( فلولا كانت قرية امنت فنفعها ايمانها الَّا قوم يونس لما امنوا كشفنا عنهم عذاب الخزى فى الحيوة الدنيا و متعناهم الى حين . ) * قبل از اين آيه مىفرمايد : * ( ان الذين حقت عليهم كلمة ربك لايؤمنون . ) *