توحيد - قضا و قدر 1 . مسئلهء قضا و قدر و سرنوشت از مهمترين مسائل الهى و مسائل اجتماعى دينى است . اين مسئله از قديمترين مسائل كلاميه است و شايد اولين مسئلهء كلامى كه در اطراف آن بحث شده قبل از آنكه علم كلام تدوين شود ، مسئلهء قضا و قدر است ، زيرا گذشته از اينكه برخى احاديث از رسول اكرم در ذمّ قدريهء امت روايت شده ( هرچند احتمال منحول بودن اين گونه احاديث زياد است ) در زمان خلفاى راشدين اين مسئله گاهى طرح شده ، از آن جمله ابن ابى الحديد در ذيل خطبه . . . نهج البلاغه كه سفر عمر را به شام نقل مىكند مىگويد : طاعونى در شام پيدا شد و عمر قصد كرد به خارج برود . ابوعبيده به او گفت : يا اميرالمؤمنين أتفرّ من قدر الله او گفت : نعم أفرّ من قدر الله به قدر الله الى قدر الله ( 1 )

--> ( 1 ) در جلد دوم كامل ابن اثير ، ذيل صفحهء 313 ، از تاريخ طبرى نقل مىكند كه سعد وقاص در ضمن نامه اى كه در جواب نامهء عمر نوشت ، نوشت : و امر الله بعد ماض و قضائه مسلَّم الى ما قدر لنا و علينا فنسئل الله خير القضاء و خير القدر فى عافية . اين دعاى آخر خيلى جالب توجه است از نظر طرز تفكر آن روز مسلمانان .