5 . يك مطلب در اينجا اين است كه مسئلهء توحيد يك مسئلهء صرفاً تعبدى نيست كه تعبداً يك چيزى را توحيد و اخلاص بدانيم و تعبداً چيزى را شرك و بت پرستى بشناسيم ، بلكه يك مسئلهء عقلى است . دستورهاى ايجابى يا سلبى اسلام در اين زمينه براساس حقايق واقعى است كه براى عقل انسان قابل درك است و نمىتواند ضد حكم عقل بوده باشد . همچنان كه در توحيد ذاتى و توحيد صفاتى و توحيد افعالى نيز تقليد و تعبد جايز نيست ، در توحيد در عبادت نيز تقليد و تعبد جايز نيست . ما مثلًا نمىتوانيم به ديگران بگوييم كه اختلاف نظر ما و شما در يك مسئلهء فرعى و فقهى است ، اصولى نيست ، فقه ما استغاثه و توسل را جايز مىداند و فقه شما جايز نمىداند ، فقه ما اينها را توحيد مىداند و فقه شما شرك ، همچنان كه فقه ما مثلًا در وضو مسح پا را واجب مىداند و فقه شما شستن پا را . كما اينكه آنها نيز به عنوان يك مسئلهء فرعى و فقهى نمىتوانند ما را تخطئه كنند ، بايد از نظر اصول دين با ما بحث كنند و بايد اعتراف كنند كه اين مطلب كه مربوط به اصول دين است مثل ساير مطالب مربوط به اصول دين جنبهء عقلانى دارد . هرچند ممكن است كسى جنبهء اصول دينى اين مطلب را اقرار داشته باشد ولى جنبهء عقلانيت آن را اعتقاد نداشته باشد ، بلكه از ضروريات خود دين بداند مثل معاد كه از اصول دين است و در عين حال بايد كيفيت و خصوصيت آن را از متن قرآن و گفتار رسول خدا اقتباس كرد . 6 . مسئلهء پروراندن جنين در خارج رحم كه كليسا جنجال راه انداخت و ما در مقالهء « قرآن و مسئله اى از حيات » آن را بحث كرديم . كليسا با همچو عقايد احمقانه اى ، مسلمانان را مىخواهد موحد نشمارد و آنگاه اخيراً عنايت بفرمايد و بگويد خير ، الله مسلمين همان خداى واقعى است . 7 . پس نمىتوان گفت بعضى اعمال ذاتاً عبادت و پرستش است خواه آنكه مقرون به اعتقاد به الوهيت باشد يا نباشد ، و نمىشود گفت مثلًا خم شدن تا يك حد معين عبادت نيست ، از آن حد كه تجاوز كرد