ذات ابراج و ارض ذات فجاج لاتدلان على العليم الخبير ؟ . بعضى از آيات قرآن ارشاد به همين قدر از معرفت است ، مثل آيه : . * ( أفلا ينظرون الى الابل كيف خلقت . و الى السماء كيف رفعت . و الى الجبال كيف نصبت . و الى الارض كيف سطحت . ) * . بعضى خيال كرده‌اند حد معرفت حق همين است و طلب زياده ممنوع است . اين عده - چنان كه در نمرهء 7 و 12 اشاره خواهيم كرد - طرفدار اصل تعطيل در عقول مىباشند و دائماً مىگويند : عليكم بدين العجائز ( 1 ) . ولى همچنان كه در پاورقى محجة البيضاء ، جلد 5 ، صفحهء 134 مىگويد [ اين سخن ] كلام سفيان ثورى است و در هيچ اصلى از شيعه يا سنى ديده نشده كه از رسول اكرم نقل شده باشد ، مع ذلك اين قدر شهرت پيدا كرده است . ولى حقيقت اين است كه آياتى ديگر در قرآن هست كه ابوابى از معارف به روى انسان گشوده است ، مثل * ( قل هو الله احد ) * و آيات اول سورهء حديد كه در حديث كافى وارد شده كه براى اقوامى متعمق در آخرالزمان نازل شده است . و همچنين استدلالاتى عميق در قرآن و نهج البلاغه و احاديث و ادعيه وارد شده كه مىرساند منظور اين بوده كه مردم « معارفى » پيدا كنند و حق نظر دربارهء مسائلى از صفات و شئونِ حق دارند و مىتوانند بفهمند و عقل بشر قاصر مطلق آفريده نشده است . در عين اينكه كنه صفات و ذات حق غير قابل درك است و مكرر در نهج البلاغه و احاديث و ادعيه و بلكه در آيهء قرآن وارد شده است كه غير قابل وصول است ( عنقا شكار كس نشود دام بازگير ، * ( احتجب عن العقول كما احتجب عن الابصار ) * ) مع ذلك اطلاع بر مقدارى از حقايق براى بشر ميسر است .

--> ( 1 ) رجوع شود به ورقه هاى تفقه و تفكر .