زمينه هاى ذيل است : الف . خاصيت ياد حق از جنبهء سلوكى كه عبارت است از جلاء قلوب ، تحول معنوى در مدارك و ادراكات و به عبارت ديگر قوى شدن ادراكات ، الهام گيرى و استماع كلام خدا ( خطبهء 220 ) و استخلاص در نتيجهء اخلاص ( خطبهء 85 ) ، علم افاضى و اشراقى و ديگر جذبه و خلسه اى كه به آنها دست مىدهد : * ( و صحبوا الدنيا بأبدان . . . ) * ( حكمت 147 ) ، روشنايى برق آسا ( خطبهء 218 ) ب . وضع و حالت و توصيف عبّاد در شب و روز و مخصوصاً وضع آنها در تلاوت قرآن ( خطبهء 190 و آخر نامه به عثمان بن حنيف ) ج . تأثير عبادت در شستشوى روح و در گناه زدايى ( خطبهء 197 ) د . تأثير عبادت در درمان بيماريهاى اخلاقى و در گشودن عقده هاى روحى ( خطبهء 190 ) ه . لذت معنوى اهل عبادت : * ( اخذوه ) * ( الذكر ) * ( من الدنيا بدلًا ) * ( خطبهء 220 ) و اينكه شراب روحانى از دست ساقى ازلى مىگيرند : * ( و ارتوى من عذب فرات سهلت له موارده ) * ( خطبهء 85 ) ، * ( و يغبقون كأس الحكمة بعد الصبوح ) * ( خطبهء 148 ) ، * ( اللَّهم انك آنس الآنسين لاوليائك و احضرهم بالكفاية . . . ) * ( خطبهء 225 ) نهج البلاغه و خلفا - ابوبكر 1 . خطبهء شقشقيه : * ( اما وا لله لقد تقمصها ابن ابى قحافة . . . ) * 2 . نامه به عثمان بن حنيف : بلى كانت فى ايدينا فدك من كل ما اظلَّته السماء فشحّت عليها نفوس قوم و سخت عنها . .