بر بدن است . 2 . اهل عرفان براى مراتب و مراحل معنوى ، يك قانون و قاعده و حساب خاصى قائل شده‌اند مانند مسافرتهاى مكانى ، منازل و مراحلى قائل شده‌اند . خواجه عبدا لله منازل السائرين نوشته است و در صد منزل خلاصه كرده است . بوعلى در نمط نهم اشارات بيانات خاصى از نظر احوال و مقامات عارفين يادآور شده است . عرفا عموماً احوال و مقامات و اطوارى قائل شده‌اند و معمولًا قائل به هفت طور هستند . شعر معروف « هفت شهر عشق را عطار گشت - ما هنوز اندر خم يك كوچه‌ايم » معروف است . شايد در برخى از اينها تصنعاتى هم به كار رفته باشد ولى بدون شك روح و نفس و - به زبان خود اهل دل - دل ، تحولات و تطوراتى دارد و مانند جسم كه مراحلى را طى مىكند كه به مرحلهء كمال مىرسد روح نيز عيناً چنين است ، با اين تفاوت كه جسم تحت تأثير جبرى قوانين طبيعت مراحل كودكى و جوانى و پيرى را طى مىكند و روح بايد با نيروى اراده و قدم اختيار اين مراحل را طى كند . براى جسم در زبان عربى اسمائى وضع شده است : رضيع ، طفل ، مراهق ، شاب ، كهل ، شيخ ، فانى . به هر حال به عقيدهء اين دسته ، نفس در جوهر خود تحولات و تطوراتى پيدا مىكند و در هر منزلى حكم خاص و حالات خاص دارد . يكى از دلكش ترين مباحث ادبيات عرفانى ، مطالبى است مربوط به روان شناسى عرفانى كه در ادبيات اسلامى ، خواه عربى و خواه فارسى ، زياد ديده مىشود . كيست كه ديوان ابن الفارض و يا ديوان حافظ را بخواند و تحت تأثير اين مبانى و مفاهيم بلند واقع نشود ؟ قطع نظر از جنبهء عرفانى و معنوى و ماوراء الطبيعى اين مسائل ، از جنبهء ادبى و نازك خيالى از متعالى ترين جنبه هاى ادبيات است . معانى و مفاهيمى كه در ادبيات عرفانى آمده است حتى براى منكرين