تصنعى ميان اعتقاد به خدا و سلب حقوق سياسى از مردم و تثبيت حكومتهاى استبدادى [ ايجاد شده بود . ] ( 1 ) 9 . هابز مىگويد : پيمانها بدون ضمانت شمشير كلماتى بيش نيستند و نمىتوانند بقاى خود را تأمين كنند ( 2 ) اشكال اين است كه ضامن وفادارى خود شمشير چيست ؟ اگر خود شمشير پيمان شكن از آب درآمد چه بايد كرد ؟ 10 . آيا ارادهء حكمران ، قانون است ؟ البته نه . آيا ارادهء مردم قانون است ؟ باز هم نه . ارادهء خدا ، جريان خلقت و به عبارت ديگر حق و حقيقت قانون است ، و حكمران و مردم وظيفه دارند اراده هاى خود را بر آن تطبيق دهند . 11 . هدف از حكومت چيست ؟ آيا تنها هدف تأمين صلح و امنيت است يا اجراى قانون ؟ 12 . حفظ امنيت و آرامش موقوف به اين است كه گروه حاكمه از مركز قدرت [ و ] رأى تبعيت كند . 13 . آيا راه تأسيس قدرت و رأى واحد اين است كه افراد اجتماع نيرو و قدرت خود را به يك مرد يا به يك انجمن از مردان واگذار كنند تا اراده هاى متعدد آنها به صورت يك اراده درآيد ؟ 14 . آيا حكمران را مىتوان عزل كرد ( 3 ) ؟ 15 . آيا به اعمال حكمران مىتوان اعتراض كرد ( 4 ) ؟ 16 . آيا تشخيص اينكه براى حفظ نظم و تأمين رفاه رعايا چه

--> ( 1 ) ر . ك : ورقه هاى يادداشت حكومت اسلامى ، نمرهء 3 ( 2 ) آزادى فرد و قدرت دولت ، ص 15 ( 3 ) آزادى فرد و قدرت دولت ، ص 39 ( 4 ) آزادى فرد و قدرت دولت ، ص 41