مشكوة روح حاسه است ، زجاجة قوهء خيال ، مصباح عقل . . . در روايات ، اين تمثيل به دو نحو پياده شده است : يكى در مورد انسان ولى از لحاظ ايمان نه عقل . در روايات صافى از امام صادق از پدرش امام باقر است : مثل نوره مثل هداه فى قلب المؤمن كمشكوة فيها مصباح ، المصباح جوف المؤمن و القنديل ( زجاجة ) قلبه ، و المصباح النور الذى جعله الله فيه . يوقد من شجرة مباركة : الشجرة المؤمن . زيتونة لا شرقية و لا غربية : قال على سواء الجبل لا غربيةاى لا شرق لها و لا شرقيةاى لا غرب لها اذا طلعت الشمس طلعت عليها و اذا غربت غربت عليها . يكاد زيتهااى يكاد النور الذى جعله الله فى قلبه يضيئ و ان لم يتكلم . نور على نور فريضة على فريضة و سنة على سنة . يهدى الله لنوره من يشاء : قال يهدى الله لفرائضه و سننه من يشاء . و يضرب الله الامثال للناس : قال فهذا مثل ضربه الله للمؤمن ، قال فالمؤمن ينقلب فى غمة من النور مدخله نور و مخرجه نور و علمه نور و كلامه نور و مصيره يوم القيامة الى الجنة نور . در روايات ، به نحو ديگر نيز اين تمثيل پياده شده است و آن اينكه مورد مَثَل ، فرد انسان - اعم از مؤمن به تعبير رواياتى و يا حكيم به تعبير فلاسفه - نيست ، بلكه هدايت جامعهء انسانى است يعنى مورد مثل ، دستگاه هدايت جامعهء انسانهاست . ايضاً از امام باقر است ( به نقل صافى ) : انا هادى السموات و الارض ، مثل العلم الذى اعطيته و هو نورى الذى يهتدى به مثل المشكوة فيها المصباح ، فالمشكوة قلب محمد صلى الله عليه و آله و المصباح نوره الذى فيه العلم و قوله المصباح فى زجاجة يقول : انى اريد ان افيضك فاجعل الذى عندك عند