مقولهء تصنّع : 5 . نفاق و تدليس و تظاهر همه از مقولهء تصنّع است كه انسان شخصيت واقعى يعنى هدفهاى خود ، منويات خود ، احساسات و عواطف خود را بر خلاف آنچه هست ارائه دهد . تصنّع از مختصات انسان : - تصنّع يكى از مختصات انسان است ، نظير تعجب و خنده و گريه . هر كتمانى بد نيست : - هر كتمان امر درونى بد نيست ، به اصطلاح صورت را با سيلى سرخ نگه داشتن و يا راز درونى مكتوم داشتن ، قرآن مىگويد : * ( يحسبهم الجاهل اغنياء من التعفف ) * ، بلكه كتمانى كه فريب است . - تشبيه انسان به « سخن » در صراحت ، تعقيد ، معما بودن ، دو وجه داشتن و به اصطلاح فيه وجهان يا وجوه ، مثل شعر سعدى : از در بخشندگى و بنده نوازى مرغ هوا را نصيب ماهى دريا رجوع شود به باب ايهام و باب توريه در « بديع » و كتاب عدل الهى چاپ ششم ، انتشارات اسلامى ، دربارهء شعر حافظ : پير ما گفت خطا بر قلم صنع نرفت . . . - گفتيم هر كتمانى بد نيست : * ( المؤمن بشره فى وجهه و حزنه فى قلبه ، ) * داستان امام هشتم در حين مسموميت - آيهء قرآن : * ( كلا لئن لم ينته لنسفعاً بالناصية . ناصية كاذبة خاطئه . ) * - قدرت حقيقت و ناپايدارى نفاق : * ( ان لكل حق حقيقة ، الصدق طمأنينة و الكذب ريبة ، و مكروا و مكر الله و الله خير الماكرين ) * . سه خاصيت : - سه خاصيت در سورهء بقره براى منافق : الف . تسفيه اهل ايمان ب . ادعاى اصلاح ج . در هر مجلسى مطابق ميل آنها سخن گفتن . ابزار منافق : - ابزار منافق ، متدينِ جاهل است . لهذا خوارج همواره ابزار منافقين بودند .