مطلبى است كه ما دربارهء آن جداگانه بحث مىكنيم و به هر حال سبب نمىشود كه زاييدن در رديف كارهاى پست قرار گيرد . عمده چيزى كه سبب مىشود زاييدن امر غيرقابل تحقيرى شمرده شود و با خوردن و آشاميدن و آميزش تفاوت داشته باشد اين است كه پاى فردى از افراد انسان كه از حيثيت ذاتى بشرى و افتخار * ( « لقد كرّمنا بنى ادم » برخوردار است ، در ميان است . جنبهء ديگر اين است كه مادر وظيفه اش تنها زاييدن نيست . مادر وظيفه اى به حكم فطرت و طبيعت و به حكم قانون اسلام - كه سرچشمه اش همان فطرت است - دارد كه بزرگترين و با اهميت ترين و در عين حال شريفترين وظايف است و آن بزرگ كردن و تربيت فرزند است ( 1 ) اين وظيفه بر خلاف تصور بعضى مادران قابل نيابت و واگذارى نيست ، يعنى غير مادر اعم از كلفت و لَلِه و از دولت و از پانسيون و غيره نمىتواند جانشين مادر بشود . رمز محبت زايدالوصف و ضرب المثل مادر و قهراً لذت عظيم مادر از وجود فرزند همانا وظيفه اى است عظيم كه خلقت به عهدهء

--> ( 1 ) نبايد وظيفهء مادر از لحاظ تأثير در جسم و روح فرزند [ را ] منحصر به زمان رشد و تميز كودك دانست ، زيرا انسان با حيوان اين تفاوت را دارد كه نوع غذاى مادر از لحاظ حلال و حرام بودن و از لحاظهاى ديگر در سرشت انسانى فرزند مؤثر است و همچنين روحيات و اخلاق و نيات و اعمال مادر در روحيهء فرزندى كه در شكم دارد و يا او را شير مىدهد تأثير فراوان دارد و اين جهت از مختصات انسان است . چه بسيار افرادى پاك ديده مىشوند كه محصول پاكى مادر در دوران حمل و شيرخوارگى مىباشند و چه بسا مردان بدسريرتى كه آنها نيز ساختهء دوران حمل و شيرخوارگى [ خود هستند . ] لهذا از نظر اسلام دستورهاى مخصوصى براى لقمهء پدر و براى مادر در دوران حمل و شيرخوارگى وارد شده است . تربيت فرزند از نظر اسلام از قبل از تولد ، بلكه از قبل از انعقاد نطفه آغاز مىشود و از همين جا هم مىتوان به اهميت وظيفهء مادران پى برد ، و هم اهميت مقام مادرى كه چه اندازه مادران قدرت دارند در بهبود و اصلاح نژاد و در فاسد كردن آن معلوم مىشود ، و معلوم مىشود كه مردان از اين نظر واقعاً فرع و طفيلى هستند نسبت به زنان . هنوز هم از نظر طبيعت ، حكومت مادرشاهى برقرار است .