شراب و رقص و فحشا و شهوتانگيز . اما مواردى كه در اسلام ، غنا استثنا شده است : معمولًا دو مورد را ذكر مىكنند : غنا در عروسيها و ديگرى حُدى . غنا در عروسيها را مىتوان استثنا شمرد به شرط اينكه ضمائم حرام نداشته باشد ، اما حُدى موضوعاً از غنا خارج است . براى اين دو موضوع بايد به فقه و ادلهء فقهى مراجعه شود . اما مواردى كه در اسلام استفاده از آواز خوب توصيه شده است و يا دستور رسيده است كه با آواز خوب ادا شود ، اولى اذان و دومى تلاوت قرآن است . در باب اذان مىگويند مستحب است كه مؤذن صَيّت باشد ( 1 ) و در باب تلاوت قرآن اخبار زيادى وارد شده در توصيه به تلاوت قرآن با صوت حسن . حتى اخبارى وارد شده تحت عنوان اينكه * ( تغنّوا بالقرآن ) * ( 2 ) در اخبار وارد شده كه امام سجاد يا امام باقر ( عليهماالسلام ) آنچنان با آواز خوش تلاوت قرآن مىكردند كه مردم كوچه و مخصوصاً سقّاها را در كوچه متوقف مىكردند . قرآن كريم اگر با لحن خوش خوانده شود اثر ديگرى در نفس دارد . شايد علت اينكه يك آيهء قرآن فضيل بن عياض را منقلب كرد اين بود كه در آن دل شب با آهنگى نافذ و مؤثر خوانده مىشد . استماع قرائت امام جماعت مسجد مدينه و مسجدالحرام لذت بخش است . قبلًا گفتيم كه خاصيت آواز خوب اين است كه با افكار و احساسات سروكار دارد . حالا اگر مضمونى با آواز خوش خوانده شود ، از لحاظ نفوذ دادن معنى خود آن كلامى كه با آواز خوش خوانده مىشود قطعاً تأثير فراوان دارد و بالوجدان محسوس است . به عقيدهء من « تجويد » چيزى جز حسن ادا و نوعى موسيقى مشروع در اداى كلمات نيست . مدّ و خفض و غنّه و غيرذلك همه مربوط است به اين جهت و عملًا شكل تعبّد به خود گرفته و

--> ( 1 ) رجوع شود به ادلهء اين حكم . ( 2 ) به هر دو دستهء اين اخبار بايد مراجعه شود .