خلقت ( 1 ) ؟ 2 . اما مفهوم غنا از نظر فقهى يك مفهوم نامشخصى است . در علم اصول فقه ، ضرب المثل « اجمال مفهومى » غناست . بعضى در تعريف اين كلمه گفته‌اند : غنا هر آواز ترجيعدار يعنى به اصطلاح تحريردار است . بعضى گفته‌اند : غنا عبارت است از هر آواز طربآور ( البته آواز انسانى طربآور ) . بعضى گفته‌اند : عبارت است از آوازى كه موجب خفّتى در عقل بشود . بعضى گفته‌اند : عبارت است از خواندنى كه مشتمل بر مضمون باطل باشد . همهء اينها تفسير مفهوم لغت غناست كه در لسان حديث آمده است . از اين نظر نمىتوان حكم غنا را به دست آورد . از بحث در انواع آوازها و نوع آثارى كه دارند با توجه به آنچه اسلام در باب لهو و ملهيات دارد و آنچه اسلام در باب حفظ حكومت عقل دارد ، بهتر مىتوان حكم غنا را به دست آورد تا از راه بحث در مفهوم لغوى غنا . اما مطلب دوم : اين مطلب مسلَّم است كه موسيقى در روح بشر اثر عميق دارد ، به اعماق روح انسان نفوذ مىكند و احساسات خفته و حتى افكار فراموش شده اى را قوّت و نيرو مىبخشد و گاهى برعكس به دست فراموشى مىسپارد ، احساسات را تهييج مىكند . در ميان امور محسوس ، هيچ محسوسى به اندازهء اين محسوس با فكر و روح و احساسات و عواطف سروكار ندارد . نظر اين قدر اثر دارد كه شهوت جنسى يا شهوت خوردن را تحريك مىكند ، يعنى سروكارش با تمايلات است نه با عواطف و احساسات چه رسد به افكار و خيالات و حتى به قولى با معقولات و معنويات . ساير محسوسات از قبيل مأكولات و امور جنسى ، انسان را متوجه خودش مىكند و اما آواز و موسيقى انسان را به ياد چيزهاى ديگر مىاندازد . از اين نظر است كه مىگويند موسيقى زبان دارد و حرف مىزند و معنى منتقل مىكند . آواز و موسيقى در حيوان مؤثر است . موضوع حُدى و شتر كه سعدى

--> ( 1 ) رجوع شود به مقدمهء « موسيقى » شفا و تفسير طنطاوى ، ج 10 ، ص 30 .