مليت و زبان سعدى در گلستان ، باب پنجم ، حكايت 17 مىگويد : . . . لختى به انديشه فرو رفت و گفت : غالب اشعار او در اين زمينه به زبان پارسى است ، اگر بگويى به فهم نزديكتر باشد : كلَّم الناس على قدر عقولهم ( 1 ) از اينجا معلوم مىشود كه چون زبان عربى زبان علمى بوده و زبان فارسى زبان عاميانه ، سعدى ابايى ندارد كه فارسى زبان بودن را نشانهء كم فهمى بداند و بر خلاف ادعاى عمّال استعمار در عصر حاضر امثال سعدى تعصب مليت و زبان در مقابل عربى نداشته‌اند ، همچنان كه مولوى مىگويد : پارسى گو گرچه تازى خوشتر است . ابوريحان بيرونى مىگويد : زبان عربى براى علم بهتر است . رجوع شود به كتاب مسئلهء مليت ، كتابخانهء مجلس ، شماره . . . از آنچه كه در پايان نامهء تحصيلى آقاى صدر واثقى آمده معلوم مىشود كه سيد جمال افغانى تعهدى داشته كه از لحاظ مليت مجهول بماند و برايش اهميتى نداشته كه او را ايرانى يا افغانى يا ترك يا عرب بدانند ، مسلمانان را از توجه به اين مسائل كه دام استعمار است برحذر مىداشته و كوشش مىكرده كه اين خيالات را فراموش كنند . رجوع شود به يادداشتهاى زبان . رجوع شود به ورقهء حكومت در اسلام و اينكه انحراف در اين مسئله ، مسئلهء مليت عربى و شعوبى را به وجود آورد . ايضاً رجوع شود به جزوهء پلى كپى انترناسيوناليسم و اسلام ، ترجمهء آقاى سيد غلامرضا سعيدى .

--> ( 1 ) ايضاً رجوع به سعدى ، گلستان ، باب عشق و جوانى ، حكايت 11 .