روزهاى جمعه پاى سخن من مىنشيند . پس اگر تكذيب نكرد و نشست ، قطعاً علامت تأييد است و اگر نه اغراء به جهل كرده و شايسته است كه مورد ملامت واقع شود . اين نظريه ، نظريهء متكلمان و كلامى مسلكان است . ولى اين قراردادها و اين نوع الزامات در ميان افراد بشر صادق است نه در كار خدايى . طبق نظر فيلسوفان و عارفان ، دلالت معجزه بر نبوت از نوع دلالت ذاتى عقلى است ، از قبيل دلالت آثار علمى بر وجود تفكر علمى و از قبيل دلالت آثار ذوقى و هنرى بر وجود استعداد وافر هنرى است . طبق اين نظر ، آثار علمى - هنرى انسان در حدود طبيعى و اجتماعى يعنى در حدودى كه انسان از نظر زيست شناسى استعداد دارد و يا از نظر اجتماعى قدرت فراگيرى دارد ، حد و مرز معينى دارد . مثلًا [ اينكه ] حافظه آنقدر زياد باشد كه صد بيت را در يك جلسه حفظ كند ( شبيه آنچه بهلول داشت ) و حتى در حدى باشد كه اصلًا هيچ چيز را فراموش نكند ، امرى نيست كه بتوان گفت ما فوق امكانات زيستى است ، يا اشعارى بگويد كه كسى مانندش را نتواند بگويد مثل برخى غزلهاى حافظ و يا مجموع ( نه همه ) ديوان حافظ و مولوى . ولى انسان ممكن است از حدود و مرزهاى استعدادهاى طبيعى بشرى و استعدادهاى اجتماعى فرا گذرد و اتصال به قدرتى ماورايى ( نه صرف اتصال به قدرت خارج ولو طبيعى ) پيدا كند كه كارش نشانهء اين است [ كه ] با منبعى ماوراء انسانى و طبيعى متصل است آگاهى و يا اراده اى نشان بدهد كه فوق آگاهى و ارادهء انسان طبيعى است ، مثل اينكه از آينده خبر دهد يا عصا را با خواست و اراده تبديل به موجود زنده نمايد . اينها نشانهء اين است كه اين آگاهى از سنخ آن آگاهى نيست و اين اراده از سنخ آن اراده نيست . پس معنى آيه بودن معجزه دلالت عقلى ماورايى غير قابل