يادداشت معاد . آنجا كشت و عمل نيست ، فقط بهره بردارى است : 1 . يكى از اصول دين اعتقاد به معاد است . پيامبران به دو چيز اصلى دعوت كرده‌اند : خدا و معاد . در ناحيهء خدا گفته‌اند كه جهان يك مبدأ آفرينش دارد و همان يك را بايد پرستش كرد ، و در باب معاد گفته‌اند كه يك زندگى ديگر بعد از اين زندگى هست و يك رابطهء قطعى ميان اين دو زندگى وجود دارد به اين معنى كه آنجا دارالجزاست ، نوعى نتيجه گيرى است ميان اعمال انسان . از نظر انبيا تمام دورهء عمر ، مدرسه و كشت است . در خود دنيا زندگى انسان دوره هايى دارد ، دوره هاى كشت و سرمايه گذارى و زحمت ، مثلًا باغستانى ايجاد مىكنند ، كارخانه اى در ظرف سه چهار سال تأسيس مىكنند و سپس نوبت بهره بردارى مىرسد يا مدرسه و دانشگاه مىروند و بعد نوبت بهره بردارى مىرسد . از نظر مكتب انبيا ، تمام دورهء عمر نيز دورهء كشت و سرمايه گذارى است . 2 . پس دنيا مزرعهء آخرت است ، مدرسهء آخرت است ، مقدمهء پاداش و مكافات آخرت است . آيا كشت و برداشت دنيا و آخرت ، طبيعى است يا قراردادى ؟ : 3 . به ما گفته‌اند : * ( اليوم عمل و لا حساب و غداً حساب و لا عمل . ) * آيا اين يك امر قراردادى است كه در اينجا حسابرسى نباشد يا كامل نباشد و در آنجا فقط حساب باشد و نه عمل ؟ يا اينكه نظام آنجا با نظام اينجا متفاوت است و نظير دو فصل است كه فصل كاشتن و فصل برداشتن دوتاست ، هيچ كدام را طبعاً در جاى ديگر نمىشود انجام داد . پيرى و مردن و تناسل نيست : 4 . در اينجا پيرى و مردن و توالد و تناسل هست و در آنجا نيست . آيا اين جهت نيز طبيعى است و يا قراردادى است ؟ . سرنوشتهاى مشترك در آنجا نيست : 5 . در اينجا سرنوشتهاى مشترك هست و خواه ناخواه هر فردى از آثار اعمال ديگران - چه خوب و چه بد - متأثر مىشود ، يعنى مجموعاً افراد به صورت اعضاى يك پيكر زندگى مىكنند ، به خلاف آنجا كه مجرمين از غير مجرمين ممتاز هستند * ( ( و امتازوا اليوم ايها المجرمون ) ) * . اينجا نيز اين پرسش هست كه چرا ؟ آيا طبيعى است يا